Geneza i cele funduszy europejskich

Działania podejmowane w ramach polityki spójności przez Wspólnotę Europejską mają za zadanie wzmocnienie spójności gospodarczej i społecznej w rozszerzonej Unii Europejskiej w celu wsparcia harmonijnego, zrównoważonego i trwałego rozwoju Wspólnoty. Celem polityki jest też zmniejszenie dysproporcji gospodarczych, społecznych i terytorialnych, które powstają zwłaszcza w państwach i regionach opóźnionych w rozwoju, w związku z restrukturyzacją gospodarczą i społeczną oraz w związku z procesem starzenia się ludności.

Działanie podejmowane w ramach funduszy obejmuje, na poziomie krajowym i regionalnym, priorytety Wspólnoty sprzyjające trwałemu rozwojowi poprzez wzmacnianie wzrostu, konkurencyjności, zatrudnienia i integracji społecznej oraz poprzez ochronę i poprawę jakości środowiska naturalnego (zgodnie z Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności  i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1260/1999).

W tym celu fundusze strukturalne (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego - EFRR, Europejski Fundusz Społeczny - EFS), Fundusz Spójności - FS, Europejski Bank Inwestycyjny oraz inne istniejące wspólnotowe instrumenty finansowe przyczyniają się, każdy we właściwy dla siebie sposób, do osiągnięcia następujących trzech celów:

  • Cel 1 (EFRR, EFS i FS) - Konwergencja państw członkowskich i regionów opóźnionych w rozwoju, ukierunkowany jest na przyspieszenie synchronizacji najsłabiej rozwiniętych państw członkowskich (m.in. Polski) i regionów poprzez poprawę warunków wzrostu i zatrudnienia dzięki zwiększaniu ilości i poprawie jakości inwestycji w kapitał rzeczowy i ludzki, rozwojowi innowacyjności i społeczeństwa opartego na wiedzy, zdolnościom adaptacyjnym do zmian gospodarczych i społecznych, ochronie i poprawie jakości środowiska naturalnego oraz zwiększaniu wydajności administracji.

  • Cel 2 (EFRR i EFS) - Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie (poza najsłabiej rozwiniętymi regionami, objętymi zakresem art. 5 ust. 1 i art. 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006), ukierunkowany jest na zwiększanie konkurencyjności i atrakcyjności regionów, jak również zatrudnienia poprzez przewidywanie zmian gospodarczych i społecznych, w tym związanych z liberalizacją handlu, poprzez zwiększenie i poprawę jakości inwestycji w kapitał ludzki, innowacyjność i promowanie społeczeństwa opartego na wiedzy, przedsiębiorczość, ochronę i poprawę jakości środowiska naturalnego oraz poprawę dostępności, zdolności adaptacyjnych pracowników i podmiotów gospodarczych, jak również rozwój rynków pracy sprzyjających integracji społecznej.

  • Cel 3 (EFRR) - Europejska współpraca terytorialna, ukierunkowany jest na umacnianie współpracy transgranicznej poprzez wspólne inicjatywy lokalne i regionalne, umacnianie współpracy transnarodowej za pomocą działań sprzyjających zintegrowanemu rozwojowi terytorialnemu powiązanemu z priorytetami Wspólnoty oraz umacnianie współpracy międzyregionalnej i wymiany doświadczeń na właściwym szczeblu terytorialnym. Jednym z obszarów priorytetowych jest środowisko (gospodarka wodna, wydajność energetyczna, zapobieganie zagrożeniom i działalność mająca na celu ochronę środowiska w wymiarze transnarodowym).

W swym zakresie pomoc wspólnotowa służy m.in. wspieraniu, zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich, w szczególności jako elementu rozwoju regionalnego, a także odnowy obszarów wiejskich (w ramach Wspólnotowej Polityki Rolnej) oraz obszarów zależnych od rybołówstwa (w ramach Wspólnej Polityki Rybackiej).

Państwo członkowskie ma w obowiązku przygotowanie narodowych strategicznych ram odniesienia (NSRO), które zapewniają, aby pomoc funduszy była zgodna ze strategicznymi wytycznymi Wspólnoty dla spójności (SWW) i które określają związek pomiędzy priorytetami Wspólnoty, z jednej strony, a krajowym programem reform (m.in. Strategia Rozwoju Kraju), z drugiej strony. Narodowe strategiczne ramy odniesienia stanowią instrument odniesienia dla przygotowywania programowania funduszy.

Cele funduszy realizowane są w ramach systemu wieloletniego programowania zorganizowanego w kilku etapach składających się z określenia priorytetów, finansowania oraz systemu zarządzania i kontroli (Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006).

Okres programowania od 2007 r. do 2013 r. wprowadził wiele zmian w stosunku do wcześniejszego okresu w samych funduszach i programach operacyjnych. Informacje na temat zmian można uzyskać na Portalu Funduszy Europejskich.