Stan przyrody

  1. Przedmiot i sposób oceny
  2. Parametry i wskaźniki
  3. Podmioty dokonujące obserwacji i oceny

     

  4. Organy zobowiązane do gromadzenia informacji
  5. Prawne aspekty związane z oceną przyrody
  6. Informacja o stanie przyrody
    1. Dostępne na stronach internetowych
    2. Dostępne na wniosek w placówkach organów zobowiązanych do gromadzenia informacji
  7. Dodatkowe źródła informacji o stanie przyrody
    1. Źródła krajowe
    2. Źródła zagraniczne

I. Przedmiot i sposób oceny

Ocena stanu przyrody zgodnie z ustawą o ochronie przyrody (art. 112, ust. 2), implementującą zapisy tzw. Dyrektywy Siedliskowej oraz Dyrektywy Ptasiej, polega na obserwacji i ocenie stanu oraz zachodzących zmian w składnikach różnorodności biologicznej i krajobrazowej, w tym typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, ze szczególnym uwzględnieniem typów siedlisk przyrodniczych i gatunków o znaczeniu priorytetowym (załącznik I, II, IV Dyrektywy siedliskowej oraz załącznik I, II, III Dyrektywy ptasiej), a także na ocenie skuteczności stosowanych metod ochrony przyrody.

Elementy przyrody podlegające obserwacji i ocenie:

  1. ptaki

Oceną objęty jest obszar całego kraju, w tym szczególnie obszary wyznaczone jako obszary specjalnej ochrony ptaków Natura 2000 (OSO).

Obserwacji i ocenie podlegają:

  1. gatunki i siedliska przyrodnicze

Obserwacje są przeprowadzane na powierzchniach próbnych w całym zasięgu występowania głównie na obszarach Natura 2000 (SOO).

Obserwacji i ocenie podlegają siedliska przyrodnicze i gatunki z załącznika I, II, IV i V Dyrektywy siedliskowej, w latach 2009 – 2013 r. ocenie będzie podlegało:

  1. morze Bałtyckie

Obserwacje i oceny będą dokonywane w oparciu o wymagania zawarte w tzw. Dyrektywie Ramowej w sprawie strategii morskiej (art. 8, 9 i 11) i Bałtyckiego Planu Działań Komisji Helsińskiej (HELCOM).

  1. lasy

Ocena dokonywana jest na drzewostanach wszystkich gatunków lasotwórczych w wieku powyżej 20 lat, w lasach wszystkich kategorii własności, w oparciu o krajową sieć stałych powierzchni obserwacyjnych (SPO) zintegrowaną z wielkoobszarową inwentaryzacją stanu lasów.

  • Oceny na SPO I rzędu dokonuje się corocznie;
  • Oceny na SPO II rzędu (szerszy program badań i obserwacji) dokonuje się co 4/5 lat.
  1. geoekosystemy Polski

Na wybranych geoekosystemach Polski dokonywana jest (w oparciu o krajową sieć stacji bazowych) ocena stanu środowiska przyrodniczego, jako systemu złożonego z komponentów biotycznych i abiotycznych pozostających ze sobą we wzajemnych powiązaniach ekologicznych.


II. Parametry i wskaźniki

Ptaki

Zakres oceny obejmuje: liczebność, areał, trendy, status ochrony.

Wskaźniki wykorzystywane do oceny:

  • liczebności gatunku;
  • rozpowszechnienia gatunku;
  • efektów rozrodu/zrealizowanej produktywności;
  • liczebności pospolitych ptaków krajobrazu rolniczego tzw. Farmland Bird Index (obecnie jeden z oficjalnie stosowanych wskaźników stanu środowiska w krajach członkowskich Unii Europejskiej).

Gatunki

Zakres oceny dla gatunków obejmuje: zasięg i dynamika populacji gatunku, wielkość i jakość jego siedliska oraz perspektywy zachowania.

  • Rośliny

Obserwacje stanu populacji, gatunku i stanu jego siedliska dokonywane są poprzez badanie wybranych wskaźników oraz zbieranie informacji, pozwalających na ocenę perspektyw zachowania gatunku na stanowisku (w tym informacje o negatywnych oddziaływaniach i zagrożeniach, stosowanych sposobach ochrony, występowaniu gatunków obcych).

Określana jest sytuacja gatunku w trzystopniowej skali: FV – stan właściwy, U1 – stan niezadowalający, U2 – stan zły.

  • Zwierzęta

Badania stanu populacji gatunku i stanu jego siedliska prowadzone są w oparciu o indywidualnie ustalone wskaźniki oraz zebrane informacje, pozwalające na określenie perspektyw ochrony gatunku (w tym negatywne oddziaływania i zagrożenia, stosowane sposoby ochrony, występowanie gatunków obcych).

Siedliska przyrodnicze

Zakres oceny dla siedlisk obejmuje: zajmowaną powierzchnię, zasięg, specyficzną strukturę i funkcje oraz perspektywy zachowania.

Ocena struktury i funkcji siedliska opiera się na zestawie (innym dla każdego siedliska przyrodniczego) wskaźników, takich jak np. gatunki charakterystyczne, gatunki inwazyjne, poziom wody gruntowej, naturalne odnowienie lasu, ilość martwego drewna, zniszczenia drzewostanu, obecność nalotu drzew i krzewów, eutrofizacja, zniszczenia mechaniczne, stan populacji wskaźnikowych gatunków roślin, itp.

Lasy

Zakres oceny na SPO I rzędu obejmuje: obserwacje cech morfologicznych koron drzew, obserwacje symptomów uszkodzeń drzew, pomiary pierśnic drzew:

Wskaźniki wykorzystywane do oceny:

  • obserwacje cech morfologicznych koron drzew próbnych: defoliacja odbarwienie, liczba roczników igliwia, wielkość liści lub igliwia, proporcje przyrostu pędów intensywność obradzania nasion, intensywność kwitnienia, typ przerzedzenia korony
  • pomiary dendrometryczne: pomiar pierśnic drzew o pierśnicy powyżej 7 cm na powierzchniach kołowych
  • liczebności owadów liściożernych w drzewostanach iglastych
  • poziom zagrożenia lasów grzybami patogenicznymi: ocena symptomów zamierania pędów sosny ocena zasiedlenia pniaków przez grzyby

Zakres oceny na SPO II rzędu obejmuje: badania składu chemicznego aparatu asymilacyjnego drzew, badania chemizmu gleb, pomiary miąższości i przyrostu miąższości drzewostanów, badania różnorodności biologicznej i odnowień naturalnych.

Wskaźniki wykorzystywane do oceny:

    • stężenia SO2 i NO2 pomiary ciągłe;
    • skład chemiczny opadów atmosferycznych;
    • ocena jakości nasion;
    • analizy składu chemicznego igliwia lub liści, ocena różnorodności gatunkowej runa leśnego, określenie intensywności i przeżywalności odnowień naturalnych, pomiar miąższości i przyrostu miąższości drzewostanów;
  • badania glebowe w zakresie: właściwości chemiczne, typologia gleb, skład granulometryczny, właściwości fizyczne.

Morze

Priorytetowe wskaźniki stanu: eutrofizacji, substancji niebezpiecznych, ochrony przyrody i różnorodności biologicznej oraz transportu morskiego.

Geoekosystemy Polski

Ocena obejmuje:

  • pomiary meteorologiczne,
  • pomiary zanieczyszczeń powietrza,
  • pomiary i analizy chemizmu opadów atmosferycznych,
  • pomiary i analizy chemizmu opadu podkoronowego i spływu po pniach,
  • pomiary i analizy gleb i roztworów glebowych,
  • pomiary i analizy opadu biologicznego,
  • pomiary i analizy ilości i jakości wód powierzchniowych,
  • pomiary i analizy składu chemicznego i poziomu wód podziemnych,
  • obserwacje i pomiary porostów,
  • obserwacje i pomiary flory i roślinności,
  • obserwacje i pomiary fauny epigeicznej,
  • uszkodzenia drzewostanów,
  • rejestrację zmian pokrycia terenu i użytkowania ziemi.


III. Podmioty dokonujące obserwacji i oceny

Obserwacja stanu przyrody dokonywana jest przez wymienione niżej jednostki.

  • Ptaki

Muzeum i Instytut Zoologii PAN

Komitet Ochrony Orłów

Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków

  • Gatunki i siedliska przyrodnicze

Instytut Ochrony Przyrody PAN

  • Lasy

Instytut Badawczy Leśnictwa

  • Geoekosystemy Polski

Stacje bazowe ZMŚP:

01ZM - Stacja Kompleksowego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego Puszcza Borecka, Instytut Ochrony Środowiska, Warszawa

05ZM - Stacja Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego Wigry, Wigierski Park Narodowy, Krzywe

06ZM - Stacja Geoekologiczna w Storkowie, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań

07ZM - Ośrodek Biologii Stosowanej w Koniczynce, Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika, Toruń

08ZM - Stacja Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego Pożary, Kampinoski Park Narodowy, Granica

09ZM - Stacja Geoekologiczna Św. Krzyż, Akademia Świętokrzyska, Kielce

10ZM - Stacja Naukowo-Badawcza w Szymbarku, Polska Akademia Nauk, Warszawa 12ZM - Stacja Monitoringu Środowiska Przyrodniczego w Białej Górze, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań

12ZM - Stacja Monitoringu Środowiska Przyrodniczego w Białej Górze, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań

i odpowiednie Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska


IV. Organy zobowiązane do gromadzenia informacji

  • Główny Inspektorat Ochrony Środowiska
  • Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska
  • Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska
  • Regionalne Dyrekcje Ochrony Środowiska
  • Ministerstwo Środowiska


V. Prawne aspekty związane z oceną przyrody

Oceny stanu przyrody w Polsce dokonuje się (zgodnie z art. 26, ust 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, Dz.U. 2001 nr 62 poz. 627 z późn. zm.) w ramach państwowego monitoringu środowiska (PMŚ), jako tzw. monitoring różnorodności biologicznej i krajobrazowej, wynikający z art. 112, ust.1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. 2004 Nr 92 poz. 880 z późn. zm.) oraz monitoring lasów, wynikający z art. 21a, ust. 1 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. 1991 nr 101 poz. 444 z późn. zm.).

Dyrektywy Siedliskowej (Dyrektywa 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory, Dz.U. WE L nr 206 z dnia 22.07.1992 r., z późn. zm.)

Dyrektywy Ptasiej (Dyrektywa Rady z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa; 79/409/EWG, Dz.U. WE L nr 103 z dnia 25.04.1979 r., z późn. zm.)

Konwencji o różnorodności biologicznej (art. 7, Dz.U. WE L nr 309 z dnia 13.12.1993 r.)

Konwencji o obszarach wodno-błotnych mających znaczenie międzynarodowe, zwłaszcza jako środowisko życiowe ptactwa wodnego, sporządzonej w Ramsarze dnia 2 lutego 1971 r. - tzw. Konwencji Ramsarskiej (Dz.U. 1978 Nr 7, poz. 24)

Konwencji o ochronie dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk (Dz. U. z 1996 r. Nr 58 poz. 263) nazywanej Konwencją Berneńską,

Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (Dz. U. z 2003 r. Nr 2 poz. 17) nazywanej Konwencją Bońską.

Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiająca ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej z dnia 23 października 2000 r. (Dz.U. WE L 327/1 z dnia 22.12.2000

Dyrektywa Ramowa ws. strategii morskiej, Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE z dnia 17 czerwca 2008 r. ustanawiająca ramy działań Wspólnoty w dziedzinie polityki środowiska morskiego (Dz.U. WE L 164/19 z dnia 25.6.2008)

Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego, sporządzonej w Helsinkach dnia 9 kwietnia 1992 r. (Dz.U. 2000 nr 28 poz. 346) tzw. konwencja Helsińska.

Bałtyckiego Planu Działania Komisji Helsińskiej (HELCOM) przyjętego w dniu 15 listopada w 2007 r.


VI. Informacja o stanie przyrody

VI. 1. Dostępne na stronach internetowych

Na stronach Inspekcji Ochrony Środowiska znajdują się informacje o stanie przyrody:

  • Dane dla całego kraju na stronach Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ), w podziale na:

- ptaki,

- siedliska przyrodnicze ,

- gatunki roślin,

- gatunki zwierząt,

- lasy,

- stan geoekosystemów Polski.

  • Dane zbiorcze dla poszczególnych województw na stronach Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Środowiska (WIOŚ)

(Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska nie uczestniczą bezpośrednio w prowadzeniu monitoringu przyrody w ramach PMŚ; wykonywane zadania mogą dotyczyć tylko przekazywania danych abiotycznych o presji na siedlisko przyrodnicze lub gatunek)

Dane zbiorcze dla poszczególnych województw na stronach WIOŚ

Alternative content

Get Adobe Flash player

 

VI.2. Dostępne na wniosek w placówkach organów zobowiązanych do gromadzenia informacji

Udostępnianiu podlegają wszelkie informacje dotyczące stanu elementów środowiska oraz wzajemnego oddziaływania między tymi elementami znajdujące się w posiadaniu danego organu administracji lub które są dla niego przeznaczone, na zasadach określonych ustawą z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. 2008 nr 199 poz. 1227, z późn. zm.. Zobacz szczegóły…


VII. Dodatkowe źródła informacji o stanie przyrody

VII.1. Źródła krajowe

VII.2. Źródła zagraniczne

Europejska Agencja Środowiska:

Komisja Europejska:

Powrót na początek strony