Cele, Zasady i Prawo Ochrony Środowiska w UE

Cele polityki UE w dziedzinie środowiska naturalnego zostały określone w art. 191 ust 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) w sposób następujący:

-zachowanie, ochrony i poprawy jakości środowiska naturalnego,

-ochrona zdrowia człowieka,

- ostrożne i racjonalne wykorzystanie zasobów naturalnych,

- promowanie na płaszczyźnie międzynarodowej środków zmierzających do rozwiązywania regionalnych lub światowych problemów środowiska naturalnego, w szczególności zwalczania zmian klimatu.

Z kolei ust. 2 w art. 191 TFUE określa następujące zasady, na jakich opiera się polityka UE w dziedzinie środowiska:

  1. zasada wysokiego poziomu ochrony,

  2. zasada przezorności (ostrożności),

  3. zasada stosowania działań zapobiegawczych (zasada prewencji),

  4. zasada naprawiania szkód przede wszystkim u źródła,

  5. zasada „zanieczyszczający płaci”,

Ponadto z art. 11 TFUE wynika zasada integracji wymagań środowiskowych przy ustalaniu i realizacji innych polityk i działań UE. Tego rodzaju podejście ma w szczególności służyć zrównoważonemu rozwojowi.

Zasada wysokiego poziomu ochrony

Zgodnie z art. 191 ust 2 TFUE, polityka Unii w dziedzinie środowiska naturalnego stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony, z uwzględnieniem różnorodności sytuacji w różnych regionach Unii. Podobnie art. 114 TFUE, który stanowi podstawę prawną dla przyjmowania regulacji harmonizujących rynek wewnętrzny, zobowiązuje Komisję do zapewnienia w przedkładanych projektach aktów prawnych dotyczących ochrony środowiska wysokiego poziomu ochrony.

Zasada przezorności (ostrożności)

Zasada przezorności zobowiązuje instytucję lub osobę, która zamierza podjąć określone działania do udowodnienia, że jej działalność nie spowoduje zagrożenia dla środowiska. W przypadku, gdy wykazanie braku zagrożenia dla Środowiska nie jest możliwe, konieczne jest podjęcie działań chroniących środowisko. Przykładem zastosowania tej zasady są przepisy dotyczące uwalniania do środowiska organizmów genetycznie zmodyfikowanych.

Komisja Europejska przyjęła wytyczne w sprawie stosowania zasady przezorności w prawodawstwie UE :

http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2000:0001:FIN:EN:PDF

Zasada stosowania działań zapobiegawczych (zasada prewencji)

Zasada ta zakłada konieczność rozważenia potencjalnych skutków określonego działania i podjęcia na podstawie tej analizy działań zapobiegawczych. Zasada prewencji znajduje potwierdzenie we wszystkich Programach Działania WE i ma priorytetowe znaczenie w wielu aktach prawnych dotyczących ochrony środowiska. Przykładem jej zastosowania są przepisy dotyczące oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięć oraz planów i programów.

Zasada naprawiania szkód przede wszystkim u źródła

Zasada naprawiania szkód przede wszystkim u źródła oznacza, że powstała w środowisku szkoda powinna być wyeliminowana na jak najwcześniejszym etapie produkcji, a nie po zakończeniu procesu produkcji. W konsekwencji prowadzi to do szerszego stosowania standardów emisji niż standardów jakości. Zasada ta znajduje zastosowanie we wszystkich regulacjach ustanawiających standardy emisji szkodliwych substancji do powietrza i wód.

Zasada „zanieczyszczający płaci”

Zasada zanieczyszczający płaci oznacza, że sprawca, który spowodował szkodę w środowisku lub zagrożenie powstania szkody, powinien ponieść koszty naprawienia szkody lub wyeliminowania zagrożenia. Dyrektywa dotycząca odpowiedzialności za szkody w środowisku oraz dyrektywa w sprawie ochrony środowiska poprzez prawo karne realizują powyższą zasadę..

PRAWO OCHRONY ŚRODOWISKA UNII EUROPEJSKIEJ

Większość prawodawstwa UE w ochronie środowiska ma charakter sektorowy (dotyczy poszczególnych działów środowiska lub rodzaju uciążliwości). Wśród regulacji sektorowych można wyróżnić następujące obszary tematyczne:

  1. Powietrze

  2. Woda

  3. Przyroda i bioróżnorodność

  4. Odpady

  5. Chemikalia

  6. Ochrona ludności

  7. Emisje przemysłowe

  8. Hałas

  9. GMO

Dopiero po 1985 r. zaczęły pojawiać się regulacje horyzontalne, obejmujące środowisko jako całość. Dotyczą one takich kwestii jak dostęp do informacji, ocena oddziaływania na środowisko, udział społeczeństwa, zarządzanie środowiskowe oraz tworzenie sieci informacji. Od niedawna wprowadza się również dyrektywy ramowe służące harmonizacji ustawodawstwa sektorowego. Przykładami tego typu rozwiązań są: ramowa dyrektywa wodna (2000/60/WE) oraz dyrektywa dotyczącą jakości powietrza (92/62/WE).

ACQUIS COMMUNAUTAIRE

– dorobek prawny Wspólnoty Europejskiej

PRAWO PIERWOTNE

Normy o charakterze konstytucyjnym

  1. Traktaty założycielskie

  2. Traktaty akcesyjne

  3. Traktaty reformujące

  4. Niektóre uchwały Rady dotyczące funkcjonowania organów.

  5. Ogólne zasady prawa współtworzone przez Europejski Trybunał Sprawiedliwości.

PRAWO WTÓRNE

Prawo tworzone przez organy UE, działające w ramach swoich kompetencji i na podstawie upoważnienia przyznanego w traktatach.

  1. Akty wiążące (ustawodawcze, delegowane i wykonawcze):

    -rozporządzenia

    -dyrektywy

    -decyzje

  1. Akty niewiążące

    -zalecenia

    -opinie

  1. Akty nienazwane (sui generis)

    -uchwały

    -komunikaty

    -rezolucje

    -deklaracje

    -sprawozdania

    -wyjaśnienia

    -plany i programy

    -zielone i białe księgi


UMOWY MIĘDZYNARODOWE

Unia Europejska, jako podmiot prawa międzynarodowego, uprawniona jest do zawierania umów międzynarodowych wiążących wszystkie państwa członkowskie.

Umowy międzynarodowe dotyczące środowiska mogą zawierać również państwa członkowskie UE, ponieważ dziedzina ta nie zalicza się do kompetencji wyłącznych UE (należy do kompetencji dzielonych, w których prawo podejmowania działań przysługuje zarówno Unii jak i państwom członkowskim). Umowy międzynarodowe zawarte przez Unię stają się częścią aquis i zgodnie z art. 216 ust. 2 TFUE wiążą wszystkie państwa członkowskie.