Strona główna - Egzekwowanie przestrzegania unijnego prawa ochrony środowiska

Egzekwowanie Przestrzegania Unijnego Prawa Ochrony Środowiska

Państwa członkowskie mają obowiązek zapewnienia skuteczności przepisów prawa unijnego. W przypadku rozporządzeń oznacza to, że władze państwa członkowskiego umożliwią bezpośrednie stosowanie jego przepisów. W przypadku dyrektyw, obowiązkiem państw członkowskich jest dokonanie odpowiedniej transpozycji przepisów dyrektywy do krajowego porządku prawnego, a następnie poinformowanie Komisji Europejskiej o środkach przyjętych w celu wykonania obowiązków określonych w dyrektywie (notyfikacja). Przekazane Komisji akty są następnie sprawdzane przez jej służby, aby mieć pewność, że rzeczywiście wprowadzają one w życie środki, jakich wymaga dyrektywa. Komisja przyjmuje także skargi od indywidualnych osób. Każdy, kto uważa, że władze jego państwa członkowskiego stosują przepisy, lub praktyki administracyjne, które są sprzeczne z prawem unijnym, mogą o tym poinformować Komisję. Nie muszą przy tym wykazywać interesu prawnego.

Egzekwowanie przestrzegania unijnego prawa przez Komisję i Trybunał Sprawiedliwości UE
Możliwość nałożenia kar finansowych
Egzekwowanie przestrzegania unijnego prawa przed krajowymi organami administracyjnymi i sądowymi

1. Egzekwowanie przestrzegania unijnego prawa przez Komisję i Trybunał Sprawiedliwości UE

Na podstawie art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), Komisja Europejska stoi na straży poszanowania traktatów założycielskich i prawa wtórnego. Aby umożliwić Komisji Europejskiej wykonywanie tego zadania przyznano jej m.in. kompetencję do występowania z wnioskiem o wszczęcie przeciwko państwom członkowskim, które zdaniem Komisji dopuściły się naruszenia prawa wspólnotowego, postępowań przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości. Zanim jednak Komisja podejmie decyzję o skierowanie zarzutu do ETS, ma obowiązek umożliwienia państwu, co do którego powzięła podejrzenie, że przez swoje działanie lub jego brak narusza prawo UE, przedstawienia stosownych wyjaśnień. Jest to tzw. postępowanie przedsądowe, składające się z dwóch etapów.

Pierwszy etap to tzw. zarzuty formalne. W swoim piśmie Komisja wskazuje termin, w którym państwo to może odpowiedzieć na jej zarzuty (zazwyczaj 2 miesiące). Po upływie tego terminu Komisja rozstrzyga czy postępowanie zakończyć, czy kontynuować. Jeśli Komisja zdecyduje o kontynuowaniu postępowania, państwo otrzymuje tzw. uzasadnioną opinię. W tym dokumencie Komisja komunikuje państwu członkowskiemu rodzaj naruszenia prawa wspólnotowego oraz zakreśla termin, w którym ww. naruszenie powinno być usunięte, i w którym państwo członkowskie powinno przedstawić Komisji swoje stanowisko w sprawie.

Jeśli drugi etap nie zakończył się zrezygnowaniem Komisji Europejskiej z prowadzenia procedury przedsądowej, następuje trzeci etap, tj. faza sporna, czyli wniesienie skargi Komisji Europejskiej do Trybunału Sprawiedliwości UE. W tym trybie Trybunał jedynie stwierdza ewentualne naruszenie prawa wspólnotowego.

2. Możliwość nałożenia kar finansowych

Wydając wyrok, Trybunał Sprawiedliwości nie może uchylić niezgodnego z prawem unijnym przepisu krajowego, ani zmusić administracji państwowej do uczynienia zadość roszczeniom osoby prywatnej, ani też nakazać państwu wypłacenia odszkodowania osobom, które padły ofiarą naruszenia przepisów UE. To władze danego kraju muszą podjąć działania niezbędne w celu dostosowania się do wyroku Trybunału Sprawiedliwości i uregulowania sytuacji będącej powodem skargi. Jeżeli państwo członkowskie nie podejmuje takich działań, Komisja Europejska może ponownie wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości, po umożliwieniu temu państwu przedstawienia uwag. Czyniąc to, Komisja wskazuje wysokość ryczałtu lub okresowej kary pieniężnej do zapłacenia przez państwo członkowskie, jaką uzna za odpowiednią do okoliczności. Jeżeli Trybunał Sprawiedliwości stwierdzi, że Państwo Członkowskie nie zastosowało się do jego wyroku, może na nie nałożyć ryczałt lub okresową karę pieniężną w wysokości nieprzekraczającej tej, którą zaproponowała Komisja.

Komunikat Komisji Europejskiej z dnia 9 grudnia 2005r. w sprawie stosowania artykułu 228 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską SEC(2005)1658

http://ec.europa.eu/community_law/docs/docs_infringements/sec_2005_1658_pl.pdf

ustala zasady postępowania w odniesieniu do kar pieniężnych nakładanych na państwo członkowskie w przypadku niewykonania zobowiązań wynikających z członkostwa w Unii Europejskiej. W każdym przypadku skierowania po raz drugi sprawy do Trybunału Sprawiedliwości, Komisja Europejska proponuje zastosowanie co najmniej ryczałtu minimalnego, stanowiącego iloczyn kwoty bazowej (500 tys. euro) i współczynnika zdolności płatniczej państwa członkowskiego (dla Polski 7,22). W konsekwencji ryczałt minimalny w przypadku Polski wynosi 3 mln 610 tys. euro . Komisja Europejska może również wnosić o nałożenie kary według stawek dziennych. Ryczałt według stawek dziennych obliczany jest jako iloczyn podstawowej stawki dziennej (200 euro), współczynnika powagi naruszenia (od 1 do 20) oraz współczynnika zdolności płatniczej państwa członkowskiego (dla Polski 7,22). Uzyskaną sumę mnoży się przez liczbę dni, w których istniało naruszenie zobowiązania.

Z kolei okresowa kara pieniężna obliczana jest przez Komisję Europejską w ten sposób, że za każdy dzień niewykonania zobowiązania po ponownym wyroku Trybunału Sprawiedliwości Komisja Europejska proponuje naliczanie okresowej kary pieniężnej według podstawowej stawki dziennej 600 euro, pomnożonej przez współczynnik powagi naruszenia (od 1 do 20), współczynnik długotrwałości naruszenia (od 1 do 3) i współczynnik zdolności płatniczej Państwa Członkowskiego (dla Polski 7,22). W konsekwencji za każdy dzień niewykonania przez Polskę zobowiązania po powtórnym wyroku Trybunału Sprawiedliwości może być naliczana okresowa kara pieniężna w przybliżeniu w wysokości od 4,3 tys. do 260 tys. euro .

Niedawnym przykładem nałożenia kary na podstawie art. 228 WE jest wyrok z dnia 9 grudnia 2008 r. w sprawie C-121/07. Trybunał stwierdził, że Francja nie wykonała wyroku z dnia 15 lipca 2004 r. w sprawie C-419/03, dotyczącej braku dokonania transpozycji przepisów dyrektywy 2001/18/WE w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie i nałożył na Francję ryczałt w kwocie 10 mln euro.

3. Egzekwowanie przestrzegania unijnego prawa przed krajowymi organami administracyjnymi i sądowymi

Obowiązkiem krajowych organów administracyjnych i sądowych jest zapewnienie przestrzegania prawa unijnego przez władze państw członkowskich. Osoba, która uważa, że jakiekolwiek prawa, przepisy lub praktyki administracyjne są niezgodne z przepisami prawa UE, może wnieść sprawę do administracyjnych lub sądowych organów krajowych.
Tylko sądy krajowe mogą wydawać nakazy pod adresem administracji państwowej lub unieważniać jej decyzje. I tylko one mogą nakazać państwu członkowskiemu wypłatę odszkodowania na rzecz osób prywatnych, które doznały uszczerbku w związku z naruszeniem przez to państwo prawa wspólnotowego.

Podmioty dochodzące swoich praw na drodze sądowej mogą przy tym korzystać z szeregu instrumentów ochrony prawnej, będących częścią porządku prawnego Unii Europejskiej. Należą do nich przede wszystkim:

Zasada pierwszeństwa prawa UE przed prawem krajowym. Zgodnie z tą zasadą, w przypadku kolizji pomiędzy normą prawa krajowego, a normą prawa unijnego krajowe organy administracyjne lub sądowe mają obowiązek stosowania normy prawa UE.
Zasada bezpośredniej skuteczności prawa UE. Zasada ta daje podmiotom, którym przepisy unijne przyznają pewne prawa możliwość bezpośredniego powoływania się na te prawa przed organami administracyjnymi lub sądowymi, bez względu na przepisy krajowe obowiązujące w danym zakresie. Podmioty mogą powoływać się na prawa określone w przepisach unijnych, jeżeli przepisy te są wystarczająco jasne, precyzyjne oraz bezwarunkowe. Bezwarunkowy charakter przepisu oznacza, że stosowanie normy określonej w tym przepisie nie może być uzależnione od innych okoliczności, np. od podjęcia przez władze państwa dodatkowych działań. Pomimo tego, że dyrektywy są skierowane do państw członkowskich i nie wiążą podmiotów indywidualnych, podmioty te mogą powołać się bezpośrednio na przepis dyrektywy w relacjach z organami krajowymi. Muszą być jednak spełnione pewne warunki. Oprócz tego, że dany przepis musi być wystarczająco jasny, precyzyjny oraz bezwarunkowy, musi ponadto upłynąć termin, w którym państwa członkowskie były zobowiązane do wdrożenia przepisów dyrektywy do krajowego porządku prawnego.
Zasada interpretacji zgodnej z prawem UE. Oznacza to, że organy administracyjne lub sądowe, które stosują przepisy krajowe implementujące prawo unijne, muszą je interpretować w sposób zgodny z z prawem UE.
Zasada odpowiedzialności odszkodowawczej państwa z tytułu naruszenia prawa UE. Jeżeli organ władzy publicznej państwa członkowskiego swoim działaniem lub zaniechaniem naruszy prawo UE i jeżeli wskutek tych działań lub zaniechań jednostka poniesie szkodę, będzie ona uprawniona do podjęcia odpowiednich kroków prawnych zmierzających do zrekompensowania poniesionej straty. Nieterminowe lub nieprawidłowe wdrożenie przepisów dyrektywy, której normy przyznają podmiotom określone uprawnienia jest przykładem nieprzestrzegania prawa UE przez organy władzy publicznej, które może rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą.

Prawo do czystego powietrza

W dyskusjach na temat prawa ochrony środowiska UE pojawiało się pytanie, czy przepisy ustanawiające normy emisji szkodliwych substancji gwarantują określone prawa podmiotowe. Inaczej mówiąc, czy powyższe przepisy dają jednostkom prawo do czystego powietrza lub czystej wody. Rozstrzygnięcia tej kwestii dokonał Europejski Trybunału Sprawiedliwościw wyroku z 25 lipca 2008 r., w sprawie C-237/07 Dieter Janecek przeciwko Wolnemu Krajowi Związkowemu Bawaria.

Trybunał stwierdził, że na mocy dyrektywy Rady 96/62/WE w sprawie oceny i zarządzania jakością otaczającego powietrza, jednostki, które są bezpośrednio dotknięte niebezpiecznym przekroczeniem progów alarmowych lub dopuszczalnych wartości stężenia szkodliwych substancji zanieczyszczających powietrze, mogą domagać się od organów krajowych sporządzenia planów działania zmierzających do spełnienia limitów nałożonych przez prawo UE.

Treść wyroku znajduje się na stronie: