Polityka Ochrony Środowiska w Unii Europejskiej
Wprowadzenie

Damian Krawczyk przy współpracy Izabeli Świderskiej z CIOŚ


 

Prawo ochrony środowiska w UE to regulacje w prawie pierwotnym (traktatowym) i wtórnym. Geneza ochrony środowiska w UE sięga lat 70-tych, przy czym pierwsze regulacje traktatowe pojawiły się w Jednolitym Akcie Europejskim (1986 r.). Drugim, równie ważnym źródłem regulacji, jest prawo wtórne (dyrektywy, rozporządzenia oraz decyzje) oraz umowy międzynarodowe zawarte przez Wspólnoty Europejskie (Europejską Wspólnotę Energii Atomowej i Wspólnotę Europejską). Źródłem prawa unijnego są również orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości zawierające interpretację powyższych aktów prawnych.

Szczególne znaczenie dla realizacji celów ochrony środowiska w UE mają wieloletnie programy działania. Wyznaczają one kierunki, cele oraz priorytety i stanowią podstawę kształtowania polityki ochrony środowiska w określonej perspektywie czasowej.

Aktualnie obowiązujący Szósty Program Działań na Rzecz Środowiska obejmuje okres od 22 lipca 2002 do 21 lipca 2012. Koncentruje się on na czterech priorytetach: zmiany klimatyczne, przyroda i bioróżnorodność, środowisko naturalne i zdrowie, zrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych i gospodarka odpadami.
http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CELEX:52001DC0031:EN:HTML

Akty prawne należy rozpatrywać pod kątem zasad ochrony środowiska w UE.

Inne dokumenty, takie jak , komunikaty, raporty, zalecenia choć nie mają wiążącego charakteru, to jednak mają istotne znaczenie dla prowadzenia polityki ochrony środowiska. Wyznaczają one bowiem cele, lub propozycje rozwiązań, które w dalszej perspektywie mogą znaleźć odzwierciedlenie w aktach normatywnych.

Zakres prawa UE dziedzinie ochrony środowiska obejmuje regulacje dotyczące poszczególnych sektorów lub rodzajów zanieczyszczeń. Ponadto obowiązuje szereg regulacji o charakterze horyzontalnym .

Unia Europejska przywiązuje dużą uwagę do wpływu stanu środowiska na zdrowie ludzkie oraz oddziaływania wszystkich sfer życia gospodarczego na środowisko. Dlatego też realizacja celów polityki środowiskowej odbywa się również w ramach innych polityk UE, takich jak polityka energetyczna, Wspólna Polityka Rolna, zdrowie, bezpieczeństwo żywności , polityka transportowa.

Instytucje ochrony środowiska w UE w ramach swoich kompetencji, w oparciu o dostarczone przez państwa członkowskie informacje, wyznaczają priorytety ochrony środowiska na szczeblu unijnym oraz przyjmują regulacje prawne i kontrolują postęp wdrażania prawa unijnego w poszczególnych krajach. Najistotniejszą rolę wśród instytucji UE pełni Komisja Europejska (Dyrekcja Generalna ds. Środowiska). Komisja Europejska inicjuje oraz monitoruje prowadzenie polityki ochrony środowiska. Sprawuje także kontrolę prawidłowości wdrażania prawa UE w poszczególnych państwach członkowskich, w tym prawa dotyczącego ochrony środowiska. Należy również wskazać na rolę Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, który rozstrzyga spory na linii KE – państwo członkowskie lub obywatel (lub osoba prawna) – państwo członkowskie. Orzeczenia ETS są ostateczne i wiążące dla stron postępowania.

Szerokie kompetencje w formułowaniu polityki ochrony środowiska posiada również Parlament Europejski oraz Rada ( Rada ds. Środowiska ), jako instytucje prawodawcze UE. W ramach Parlamentu istotną rolę odgrywa Komisja Ochrony Środowiska, Zdrowia i Praw Konsumentów.

Wszystkie instytucje unijne wspierane są merytorycznie przez Europejską Agencję Środowiska , która dostarcza niezbędnych informacji i danych dotyczących bieżących problemów i stanu środowiska.

Finansowe wsparcie realizacji celów polityki ochrony środowiska UE zapewniają fundusze strukturalne (Europejski Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejski Funduszu Społeczny (EFS), Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), Europejski Fundusz Rybacki (EFR), Fundusz Spójności oraz program LIFE+. Istotną rolę ogrywa także Europejski Bank Inwestycyjny, który przyznaje kredyty lub udziela gwarancji, np. na inwestycje służące poprawie stanu ochrony środowiska.

Przy opracowaniu działu wykorzystano następujące źródła:

  • Prawo Ochrony Środowiska Unii Europejskiej, dr Zbigniew Bukowski, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2007.

  • Prawo Ochrony Środowiska. Podręcznik, Jerzy Jendrośka, Magdalena Bar, Wydawnictwo Centrum Praw Ekologicznych, Wrocław 2005.