Europejska sieć ekologiczna Natura 2000

 

Autor: Jan Balcerzak

 

Wprowadzenie    kwadrat_fiol    Parki Narodowe    kwadrat_fiol    Rezerwaty przyrody    kwadrat_fiol    Parki krajobrazowe    kwadrat_fiol    Obszary chronionego krajobrazu    kwadrat_fiol    Natura 2000    kwadrat_fiol    Pomniki przyrody    kwadrat_fiol    Stanowiska dokumentacyjne    kwadrat_fiol    Użytki ekologiczne    kwadrat_fiol    Zespoły przyrodniczo–krajobrazowe    kwadrat_fiol    Ochrona gatunkowa   kwadrat_fiol    Dodatkowe informacje

 

Europejska sieć ekologiczna Natura 2000 jest stosunkowo nową formą ochrony przyrody w naszym kraju. Uzupełnia ona w Polsce ochronę gatunkową zwracając szczególną uwagę na warunki egzystencji poszczególnych gatunków tj. siedliska niezbędne dla ich funkcjonowania.

Podstawę prawną jej tworzenia stanowią dwa europejskie akty prawne:

  1. tzw. Dyrektywa Ptasia - Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 roku w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (wcześniej Dyrektywa Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 roku w sprawie ochrony dzikiego ptactwa) określająca kryteria stosowane do wyznaczania ostoi dla gatunków ptaków zagrożonych wyginięciem oraz
  2. tzw. Dyrektywa Siedliskowa - Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 roku w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory określająca zasady ochrony siedlisk przyrodniczych, gatunków roślin i zwierząt (poza ptakami) i ich siedlisk (Zobacz też Sprostowanie do Dyrektywy),

wdrożone do polskiego prawa ustawą o ochronie przyrody, przy czym kryteria wyboru obszarów Natura 2000, a także typy siedlisk „naturowych” oraz gatunki „naturowe” roślin i zwierząt określa Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 13 kwietnia 2010 r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000, a „naturowe” gatunki ptaków i ich ostoje w Polsce określa Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 12 stycznia 2011 r. w sprawie obszarów specjalnej ochrony ptaków / Dz.U. 2011 nr 25 poz. 133/

Głównym celem utworzenia sieci Natura 2000 jest zapewnienie działań na rzecz zachowania dziedzictwa przyrodniczego Europy poprzez zachowanie we właściwym stanie ochrony zarówno zagrożonych wyginięciem jak również typowych i powszechnie występujących siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt w skali całego kontynentu. Pomimo tego, że idea wyznaczania obszarów Natura 2000 oparta jest na tradycyjnych metodach ochrony (ochrona obszarowa i gatunkowa) to jednym z najważniejszych warunków zapewnienia ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt jest uczestnictwo lokalnych społeczności w jej tworzeniu oraz czynnej ochronie. Wyznaczanie sieci Natura 2000 odbywa się w trzech etapach. W pierwszym etapie państwa członkowskie przygotowują listę krajową obszarów proponowanych do objęcia siecią. Obszary te wyznaczane są na podstawie danych przyrodniczych zgodnie z kryteriami naukowymi zawartymi w Dyrektywie Siedliskowej. W Polsce za opracowanie projektu listy obszarów Natura 2000 odpowiedzialny jest Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Opracowany projekt listy wymaga opinii rad gmin, na których te obszary się znajdują. Następnie minister właściwy do spraw środowiska, po uzyskaniu zgody Rady Ministrów przekazuje listę obszarów Natura 2000 do Komisji Europejskiej. W drugim etapie Komisja Europejska ocenia listę krajową i przekazuje państwom członkowskim zatwierdzoną listę obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty. W trzecim etapie państwa członkowskie mają sześć lat aby formalnie wyznaczyć Specjalny Obszar Ochrony (SOO) tzw. obszar siedliskowy. Inaczej wygląda sytuacja przy wyznaczaniu Obszarów Specjalnej Ochrony (OSO) tzw. obszarów ptasich. Państwa członkowskie mają obowiązek przesłać do Komisji Europejskiej wszystkie obszary, co do, których zastosowania mają kryteria wynikające z Dyrektywy Ptasiej. Obszary te automatycznie stają się OSO i powoływane są w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw środowiska.

W skład europejskiej sieci Natura 2000 w Polsce wchodzą obecnie: 144 obszary specjalnej ochrony ptaków (tzw. obszary ptasie) zajmujące ok.15,6% powierzchni lądowej naszego kraju oraz 823 potencjalne specjalne obszary ochrony siedlisk (tzw. obszary siedliskowe) stanowiące 11,05% powierzchni lądowej Polski.

Łącznie obszary Natura 2000 zajmują ok. 19,7 % powierzchni lądowej naszego kraju. Nadzór nad obszarem Natura 2000 lub proponowanym obszarem mającym znaczenie dla wspólnoty, zgodnie z zapisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie przyrody sprawuje:
- regionalny dyrektor ochrony środowiska – na obszarze swojego działania,
- na obszarach morskich – dyrektor urzędu morskiego,
- natomiast w przypadku gdy obszar leży w całości lub obejmuje część parku narodowego – dyrektor tego parku.
Sprawujący nadzór sporządza projekt planu zadań ochronnych na okres 10 lat. Przy sporządzaniu takiego planu nadzorujący obszar Natura 2000 zobowiązany jest do zapewnienia możliwości udziału społeczeństwa w jego tworzeniu na zasadach i w trybie określonym w ustawie z dnia 3 października 2008 roku o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. W praktyce wszystkie zainteresowane strony prowadzące jakąkolwiek działalność lub mieszkające na obszarze chronionym, powinny brać udział w tworzeniu planu zadań ochronnych od samego początku jego opracowywania. Podejście takie ma na celu zminimalizowanie konfliktów, związanych z jego uzgadnianiem już na etapie jego tworzenia. Plan taki powinien poza informacjami dotyczącymi granic obszaru oraz listą występujących na nim siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt i ich siedlisk zawierać szczegółowe zapisy dotyczące identyfikacji istniejących i potencjalnych zagrożeń dla zachowania właściwego stanu ochrony, cele działań ochronnych oraz opis działań ochronnych ze wskazaniem podmiotów odpowiedzialnych za ich wykonanie i o ile jest to możliwe koszty i źródła finansowania tych prac. W planie zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 powinno określić się jaka forma działalności sprzyjać będzie zachowaniu przedmiotu ochrony dla którego obszar został utworzony.

Na obszarach Natura 2000 nie ma specjalnej listy zakazów, należy jednak unikać działań mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony, dla, których dany obszar został utworzony. W praktyce oznacza to, że prowadzona na tym terenie i w jego otoczeniu działalność nie może pogarszać stanu siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, wpływać negatywnie na gatunki dla których obszar ten został wyznaczony oraz pogarszać integralności obszaru lub jego powiązania z innymi obszarami sieci. Więcej informacji o europejskiej sieci ekologicznej Natura 2000 w Polsce znaleźć można w w bazach danych Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska