System ochrony powietrza

Autor: Stanisław Kamiński

 

Wprowadzenie     kwadrat_fiol     Podstawowe zanieczyszczenia powietrza    kwadrat_fiol   Podstawy prawne ochrony powietrza w Polsce     kwadrat_fiol     System ochrony powietrza

 

Podstawowe elementy systemu ochrony powietrza obejmują:

  1. System oceny jakości powietrza

    2. 1.1. Poziomy substancji w powietrzu

    1.2. Podział obszaru kraju na strefy

    1.3. Obowiązek pomiarów poziomów substancji w powietrzu

    1.4. Klasyfikacje stref

    1.5. Programy ochrony powietrza

  2. Oceny oddziaływania na środowisko
  3. Pozwolenia na korzystanie ze środowiska
  4. Standardy emisji z poszczególnych technologii

    5. 4.1. Standardy emisyjne z instalacji spalania paliw

    4.2. Standardy emisyjne z instalacji spalania i współspalania odpadów

    4.3. Standardy emisyjne z instalacji do produkcji lub obróbki wyrobów azbestowych

    4.4. Standardy emisyjne z instalacji do produkcji dwutlenku tytanu

    4.5. Standardy emisyjne z instalacji, w których używane są rozpuszczalniki organiczne

  5. Postępowanie kompensacyjne
  6. Monitorowanie emisji zanieczyszczeń (pomiary emisji)
  7. Środki finansowo-prawne ochrony środowiska

    8. 7.1. Opłaty za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza

    7.2. Administracyjne kary pieniężne

    7.3. System zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji

    7.4. System handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych

1. System oceny jakości powietrza

1.1. Poziomy substancji w powietrzu

Ustawa Poś wyróżnia trzy kategorie poziomów (stężeń) substancji w powietrzu: poziom dopuszczalny, poziom docelowy i poziom celu długoterminowego.

Poziom dopuszczalny jest to poziom substancji, który ma być osiągnięty w określonym terminie i który po tym terminie nie powinien być przekraczany (poziom dopuszczalny jest standardem jakości powietrza). Poziom dopuszczalny obejmuje następujące zanieczyszczenia: dwutlenek siarki, tlenki i dwutlenek azotu, tlenek węgla, benzen, ołów oraz pył PM10.

Poziom docelowy jest to poziom substancji, który ma być osiągnięty w określonym czasie za pomocą ekonomicznie uzasadnionych działań technicznych i technologicznych. Poziom ten określa się w celu zapobiegania lub ograniczania szkodliwego wpływu danej substancji na zdrowie ludzi lub środowisko jako całość. Poziom docelowy określony został dla: ozonu, metali ciężkich takich jak: kadm, nikiel, rtęć oraz dla benzo(a)piren.

Poziom celu długoterminowego jest to poziom substancji, poniżej którego, zgodnie ze stanem współczesnej wiedzy, bezpośredni szkodliwy wpływ na zdrowie ludzi lub środowisko jako całość jest mało prawdopodobny. Poziom ten ma być osiągnięty w długim okresie czasu, z wyjątkiem sytuacji, gdy nie może być osiągnięty za pomocą ekonomicznie uzasadnionych działań technicznych i technologicznych.

1.2. Podział obszaru kraju na strefy

Do roku 2006 ocena jakości powietrza przeprowadzana była ze względu na ochronę zdrowia ludzkiego w 362 wyznaczonych strefach (na terenie 350 powiatów i 12 aglomeracji).

Od roku 2007 w Polsce zgodnie z definicją stref zawartą w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001r. – Prawo ochrony środowiska oraz rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 6 marca 2008r. w sprawie stref, w których dokonuje się oceny jakości powietrza liczba stref uległa zmianie i obecnie funkcjonuje na potrzeby oceny i zarządzania jakością powietrza 170 stref, w tym 12 aglomeracji.

1.3. Obowiązek pomiarów poziomów substancji w powietrzu

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku – Prawo ochrony środowiska wprowadziła system ochrony jakości powietrza. Nakazuje on Wojewódzkiemu Inspektorowi Ochrony Środowiska dokonanie corocznej oceny poziomu substancji w powietrzu w danej strefie w oparciu o prowadzony przez niego monitoring stanu powietrza (PMŚ).

1.4. Klasyfikacja stref

Na tej podstawie w kraju corocznie dokonywana jest klasyfikacja stref na:

  • strefy, w których poziom choćby jednej substancji przekracza poziom dopuszczalny powiększony o margines tolerancji (kategoria C),

  • strefy, w których poziom choćby jednej substancji mieści się pomiędzy poziomem dopuszczalnym, a poziomem dopuszczalnym powiększonym o margines tolerancji (kategoria B),

  • strefy, w których poziom substancji nie przekracza poziomu dopuszczalnego (kategoria A).

Ocena istniejącego stanu ma na celu wyodrębnienie stref (kategoria „C”), które wymagają bezwzględnego podjęcia działań zmierzających do poprawy jakości powietrza.

1.5. Programy ochrony powietrza

Dla stref, w których stwierdzono przekroczenie choćby jednego poziomu dopuszczalnego zanieczyszczenia powietrza Marszałek Województwa na podstawie art. 91, ust.1 ustawy Poś w terminie 12 miesięcy od dnia otrzymania wyników oceny poziomu substancji w powietrzu i klasyfikacji stref (o których mowa w art. 89, ocena i klasyfikacja stref muszą być wykonane corocznie do 31 marca, przez właściwy WIOŚ), przedstawia do zaopiniowania właściwym starostom projekt uchwały w sprawie Programu Ochrony Powietrza (POP) mający na celu osiągnięcie dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu.

Starosta jest zobowiązany do wydania opinii w terminie miesiąca od dnia otrzymania projektu POP. Z kolei sejmik województwa w terminie 15 miesięcy od daty otrzymania wyników oceny poziomu substancji w powietrzu i klasyfikacji stref określa w drodze uchwały, POP (art. 91 ust. 3 Poś). Jednocześnie marszałek województwa określa przyczyny przekroczeń poziomów substancji w powietrzu i informuje ministra właściwego do spraw środowiska o działaniach podejmowanych w celu zmniejszenia emisji tych substancji (art. 91, ust. 4 ustawy Poś).

Realizacja programów ochrony powietrza w kraju stanowi bardzo istotny problem. Ze względu na kłopoty z pozyskiwaniem środków na ich wykonanie zrealizowano ich stosunkowo niewiele. Dotychczas przyjęto rozporządzeniem Wojewody 26 programów ochrony powietrza oraz 66 uchwał Sejmiku Województw w sprawie określenia programów ochrony powietrza do realizacji.

Więcej informacji na stronach: Monitoringjakości powietrza<, Programyochrony powietrza, Zanieczyszczeniapowietrza

2. Oceny oddziaływania na środowisko

Ocenaoddziaływania na środowisko jest narzędziem zarządzania ochroną środowiska na etapie planowania, tj.:

- przed realizacją zamierzeń budowlanych i lub inną planowaną ingerencją w środowisko polegającą na przekształceniu lub zmianie sposobu wykorzystania terenu, w tym również na wydobywaniu kopalin (OOŚ przedsięwzięć).

- przed zatwierdzeniem przedsięwzięć, które mogą znacząco oddziaływać na środowisko.

Procedura oceny oddziaływania na środowisko ma dostarczyć podejmującemu decyzję organowi administracji publicznej informacji, czy ingerencja inwestycji w środowisko, została zaplanowana w sposób optymalny i czy korzyści wynikające z jej realizacji rekompensują straty w środowisku, jakie zwykle są niemożliwe do uniknięcia. Środowisko jest tu rozumiane nie tylko jako środowisko przyrodnicze, ale także jako środowisko społeczne. Podstawowym aktem prawnym regulującym Ocenę oddziaływania na środowisko w prawie polskim jest ustawa z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.

3. Pozwolenia na korzystanie ze środowiska

Zasady i tryb wydawania pozwoleń na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza uregulowane są w ustawie POŚ. Funkcjonowanie instalacji, której wykorzystanie powoduje wprowadzanie do środowiska substancji lub energii jest dozwolony po uzyskaniu pozwolenia. Od tej zasady przewidziane są odstępstwa. Dotyczą one niewielkich instalacji, stwarzających małe zagrożenie dla środowiska. Ustawa przewiduje sześć rodzajów pozwoleń:

  1. pozwolenie zintegrowane
  2. pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza
  3. pozwolenie na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi
  4. pozwolenia na wytwarzanie odpadów,
  5. pozwolenie na emitowanie hałasu do środowiska
  6. pozwolenie na emitowanie pólelektromagnetycznych.

Wszystkie z wymienionych pozwoleń wydawane są na wniosek prowadzącego instalację

W ustawie określono wymagania, jakie powinien spełniać wniosek o wydanie pozwolenia oraz samo pozwolenie. Uregulowano także przypadki, w jakich następuje wygaśnięcie, cofnięcie i ograniczenie pozwolenia.

Eksploatacja instalacji powodująca wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza jest dozwolona po uzyskaniu pozwolenia, jeżeli jest ono wymagane. (art. 180 ustawy Poś). Obowiązek uzyskania pozwolenia spoczywa na prowadzącym instalację, czyli podmiocie uprawnionym na podstawie określonego tytułu prawnego do eksploatacji instalacji.

Organ ochrony środowiska może udzielić pozwolenia zintegrowanego lub na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza. Wydając jedno z ww. pozwoleń, na wniosek prowadzącego instalację, może objąć jednym pozwoleniem instalacje położone na obszarze swojej właściwości. Organ może odmówić wydania pozwolenia (art. 186) gdy:

  • oddziaływanie instalacji może spowodować zagrożenie środowiska w znacznych rozmiarach, ewentualnie zagrożenie zdrowia lub życia ludzi,

  • zastosowana w nowych instalacjach technologia nie odpowiada określonym w ustawie wymaganiom ochrony środowiska, a w przypadku pozwoleń zintegrowanych wymaganiom wynikającym z najlepszej dostępnej techniki,
  • w przypadku pozwolenia na wytwarzanie odpadów oraz pozwolenia zintegrowanego - także jeżeli zachodzą przesłanki odmowy określone ustawie o odpadach,
  • eksploatacja instalacji powodowałaby przekroczenie standardów jakości środowiska (zobacz też Postępowanie kompensacyjne) lub standardów emisyjnych,
  • wydanie pozwolenia byłoby niezgodne z programami ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju ustalanymi na szczeblu wojewódzkim, powiatowym i gminnym, z rozporządzeniem wojewody zawierającym program ochrony powietrza danej strefy lub uchwalonym przez radę powiatu programem działań w celu dostosowania poziomu hałasu do dopuszczalnego,
  • nie minęły dwa lata od obowiązywania decyzji o cofnięciu bądź ograniczeniu pozwolenia bez odszkodowania wydanych z powodu eksploatacji instalacji z naruszeniem warunków pozwolenia, w sposób zagrażający zdrowiu lub życiu ludzi lub grożący zniszczeniem środowiska,
  • eksploatacja instalacji położonej w granicach strefy przemysłowej powodowałaby naruszenie ustaleń zawartych w rozporządzeniu o jej utworzeniu.

Zgodnie z art. 141. eksploatacja instalacji lub urządzenia nie powinna powodować przekroczenia standardów emisyjnych a oddziaływanie instalacji lub urządzenia nie powinno powodować pogorszenia stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagrożenia życia lub zdrowia ludzi. Z kolei art. 144. mówi, że eksploatacja instalacji powodująca wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza nie powinna powodować przekroczenia standardów jakości środowiska, w tym zwłaszcza poza terenem, do którego prowadzący instalację ma tytuł prawny. Zastosowanie technologii spełniającej wymagania najlepszej dostępnej technologii, a także dotrzymanie standardów emisyjnych nie zwalnia z obowiązku zachowania standardów jakości środowiska.

Każdy wniosek o wydanie pozwolenia powinien zawierać elementy wymienione w art. 184. Dodatkowe wymagania dotyczące wniosku o wydanie pozwoleń określają przepisy dotyczące pozwoleń zintegrowanych – art. 208, na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza – art. 221,

Co powinno zawierać pozwolenie określa art. 188. Dodatkowe wymagania określają przepisy dotyczące pozwoleń zintegrowanych (art. 211) oraz na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza (art. 224)

Art. 202. stanowi, że w pozwoleniu zintegrowanym ustala się wielkość emisji gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza z instalacji, niezależnie od tego, czy wymagane byłoby dla niej uzyskanie pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza.

W pozwoleniu zintegrowanym (art. 202) nie ustala się wielkości emisji gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza:

  • w sposób niezorganizowany z instalacji, do których nie stosuje się przepisów w sprawie standardów emisyjnych w zakresie wprowadzania gazów i  pyłów do powietrza;
  • z instalacji do odprowadzania gazu składowiskowego do powietrza;
  • z systemów wentylacji grawitacyjnej.

W pozwoleniu na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza nie określa się wielkości emisji dla tych rodzajów gazów lub pyłów, które wprowadzone do powietrza ze wszystkich wymagających pozwolenia instalacji położonych na terenie jednego zakładu nie powodują przekroczenia 10% dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu albo 10% wartości odniesienia (uśrednionych dla godziny), w takim przypadku w pozwoleniu wskazuje się rodzaje gazów i pyłów, których wielkości emisji nie określono. Przepis ten nie ma zastosowania w przypadku gdy dla instalacji, procesu technologicznego lub operacji technicznej, prowadzonych w instalacji, są określone standardy emisyjne (art.224). Jeżeli dla instalacji albo procesu technologicznego lub operacji technicznej, prowadzonych w instalacji, są ustalone standardy emisyjne, to w pozwoleniu na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza nie określa się dla tej instalacji, procesu lub operacji innych rodzajów gazów lub pyłów niż objęte standardem; w takim przypadku w pozwoleniu wskazuje się na odstąpienie od określania warunków emisji dla pozostałych gazów i pyłów.

Pozwolenie może zostać cofnięte lub ograniczone bez odszkodowania (art.195), jeżeli:

  • eksploatacja instalacji jest prowadzona z naruszeniem warunków pozwolenia, innych przepisów ustawy lub ustawy o odpadach;
  • przepisy dotyczące ochrony środowiska zmieniły się w stopniu uniemożliwiającym emisję na warunkach określonych w pozwoleniu;
  • instalacja jest objęta postępowaniem kompensacyjnym.

Więcej informacji na stronach: pozwolenia zintegrowane

4. Standardy emisji z poszczególnych technologii

Ustawa - Prawo ochrony środowiska upoważniła Ministra Środowiska - w art. 145 ust. 1 - do określenia, w drodze rozporządzenia, standardów emisyjnych z instalacji. Wypełnieniem tej delegacji w zakresie wprowadzania gazów lub pyłów do powietrza aktualnie jest rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 kwietnia 2011 r. w sprawie standardów emisyjnych z instalacji. Rozporządzenie to dotyczy określonych grup instalacji, w których prowadzone są następujące procesy:

  • spalania paliw,
  • spalania i współspalania odpadów,
  • produkcji lub obróbki wyrobówazbestowych,
  • produkcji dwutlenku tytanu,
  • w których używane są rozpuszczalniki organiczne.

Obejmuje ono kontynuowanie wymagań krajowych wcześniejszych przepisów zapowiadających zaostrzenie standardów, przy jednoczesnym objęciu rozporządzeniem regulacji zawartych w dotychczasowych i nowych dyrektywach dotyczących tego samego zakresu zagadnień. Dyrektywy te, wyróżniając dwie grupy instalacji - istniejące i nowe, przewidują dla nich różne terminy dostosowania się do określonych wymagań.

4.1. Standardy emisyjne z instalacji spalania paliw

Przedmiotem regulacji są źródła, czyli stacjonarne urządzenia techniczne, w których następuje proces spalania paliw w celu wytworzenia energii (np. kotły). Z zakresu przedmiotowego tego rozdziału wyłączone są źródła, w których produkty spalania wykorzystywane są bezpośrednio w procesach wytwórczych, silniki Diesla, silniki benzynowe i gazowe, poza niektórymi turbinami gazowymi.

Zdefiniowano następujące pojęcia, mające znaczenie dla właściwego stosowania przepisów: paliwo, biomasa, źródło istniejące, źródło nowe.

Standardy emisyjne ze źródeł spalania paliw określone są dla trzech substancji: dwutlenku siarki, tlenków azotu i pyłu. Wartości standardów zależą przede wszystkim od:

  • rodzaju spalanego paliwa,
  • nominalnej mocy cieplnej źródła,
  • klasyfikacji źródła do kategorii„źródeł istniejących”, bądź „źródeł nowych”.

Dla niektórych źródeł i substancji wartości standardów są także zróżnicowane w zależności od roku – przewiduje się bowiem zaostrzenie niektórych standardów z upływem czasu.

Używane w rozporządzeniu pojęcie „źródło” oznacza pojedynczy kocioł lub turbinę gazową. Niektóre przepisy rozporządzenia zawierają regulacje, które mają zastosowanie w przypadku odprowadzania spalin ze źródeł wspólnym emitorem, w tym emitorem wieloprzewodowym. Standardy emisyjne dla pewnej grupy źródeł - źródeł nowych o łącznej nominalnej mocy cieplnej nie mniejszej niż 50 MW, z których gazy odlotowe odprowadzane są do powietrza wspólnym emitorem - stanowią standardy odpowiadające łącznej nominalnej mocy cieplnej źródeł włączonych do wspólnego emitora.

Jeżeli w źródle wielopaliwowym spalane są jednocześnie różne paliwa, to standardami emisyjnymi są średnie obliczone ze standardów odpowiadających poszczególnym paliwom, ważone względem mocy cieplnej ze spalania tych paliw. Szczególnym przypadkiem, odrębnie uwzględnionym w rozporządzeniu, są źródła wielopaliwowe w rafineriach ropy naftowej, w których na potrzeby tych zakładów spala się wraz z innymi paliwami pozostałości z przeróbki ropy naftowej.

W rozporządzeniu przewidziano także pewne odstępstwa od standardów emisyjnych, w tym:

  1. w sytuacji, gdy wystąpią ograniczenia w dostawach paliwa o małej zawartości siarki, nie dłużej jednak niż przez 30 dni w roku kalendarzowym,
  2. w sytuacji wystąpienia nagłej przerwy w dostawie paliwa gazowego do źródeł, które w normalnych warunkach eksploatacji opalane są wyłącznie takim paliwem,
  3. przejściowe odstępstwa od standardów emisyjnych dla imiennie wymienionych zakładów istniejących,
  4. szczególne odstępstwa dotyczą m.in. źródeł przeznaczonych do likwidacji lub źródeł szczytowych.

Jednocześnie należy podkreślić, iż zgodnie z delegacją ustawową w rozporządzeniu określono, poza standardami emisyjnymi ze źródeł spalania paliw, także warunki uznawania tych standardów za dotrzymane.

Jako zasadę przyjęto uznawać za dotrzymane standardy emisyjne ze źródeł włączonych do wspólnego emitora, jeżeli nie jest przekroczona średnia obliczona ze standardów emisyjnych z jednocześnie pracujących źródeł, ważona względem nominalnego natężenia przepływu objętości spalin z tych źródeł.

4.2. Standardy emisyjne z instalacji spalania i współspalania odpadów

Zgodnie z definicją, instalacją spalania odpadów jest instalacja wykorzystywana do termicznego przekształcania odpadów lub produktów ich wstępnego przetwarzania; obejmuje to spalanie przez utlenianie odpadów, jak również inne procesy przekształcania termicznego odpadów, w tym pirolizę, zgazowanie i proces plazmowy, o ile substancje powstające podczas przekształcania są następnie spalane. Przepisy stosuje się do instalacji spalania odpadów bez względu na to, czy wytworzona energia cieplna jest odzyskiwana czy nie.

Instalacja współspalania odpadów, to instalacja, której głównym celem jest wytwarzanie energii lub innych produktów, w której wraz z paliwami są spalane odpady w celu odzyskania zawartej w nich energii lub w celu ich unieszkodliwienia; obejmuje to spalanie przez utlenianie odpadów i paliw, jak również inne procesy przekształcania termicznego odpadów, w tym pirolizę, zgazowanie i proces plazmowy, o ile substancje powstające podczas przekształcania są następnie współspalane z paliwami.

Jeżeli w instalacji jednocześnie wraz z paliwami spalane są odpady inne niż niebezpieczne w ilości nie większej niż 1% masy paliw to w takim przypadku stosuje się przepisy dotyczące instalacji spalania paliw.

Przepisy te nie dotyczą również instalacji spalania i współspalania odpadów zaliczonych do biomasy oraz odpadów promieniotwórczych i odpadów zwierzęcych, a także:

  • instalacji na platformach wydobywczych, w których są spalane lub współspalane odpady pochodzące z poszukiwań i eksploatacji zasobów ropy naftowej i gazu ziemnego,
  • instalacji doświadczalnych wykorzystywanych do prac badawczo-rozwojowych, prac naukowych i prób mających na celu usprawnienie procesu spalania, przerabiających mniej niż 50 Mg odpadów rocznie.

Wymagania co do standardów emisyjnych z instalacji spalania lub współspalania odpadów zróżnicowane są ze względu na:

  • czas uśredniania standardu,
  • rodzaj odpadów,
  • zakwalifikowanie instalacji do kategorii instalacji istniejących lub nowych,

Określono również warunki uznawania ich za dotrzymane oraz sposoby postępowania w przypadku wystąpienia zakłóceń w procesach technologicznych i operacjach technicznych.

Standardy emisyjne z instalacji spalania odpadów określone są dla następujących substancji: pyłu, substancji organicznych w postaci gazów i par wyrażonych jako całkowity węgiel organiczny, chlorowodoru, fluorowodoru, dwutlenku siarki, tlenku węgla, tlenku azotu i dwutlenku azotu w przeliczeniu na dwutlenek azotu, metali ciężkich, dioksyn i furanów.

Określony jest również sposób ustalania standardów emisyjnych z instalacji współspalania odpadów, zarówno dla instalacji istniejących jak i nowych.

Standardy emisyjne (C) określone są dla niektórych rodzajów instalacji współspalania odpadów:

  • pieców do produkcji klinkieru cementowego - w zakresie pyłu, substancji organicznych w postaci gazów i par wyrażonych jako całkowity węgiel organiczny, chlorowodoru, fluorowodoru, dwutlenku siarki, tlenku węgla, tlenków azotu, metali ciężkich, dioksyn i furanów,
  • źródeł spalania paliw oraz innych instalacji współspalania odpadów - w zakresie metali ciężkich, dioksyn i furanów.

W pozostałych przypadkach do określenia standardów emisyjnych C z instalacji współspalania odpadów służy podany wzór (tzw. reguła mieszania). Zgodnie z tym wzorem, standard emisyjny C każdej substancji zawartej w gazach odlotowych powstających ze spalania odpadów wraz z paliwami stanowi średnia obliczona ze standardów emisyjnych Codp określonych dla spalarni odpadów i standardów emisyjnych Cproc (procesowych) określonych dla niektórych rodzajów instalacji współspalania odpadów i niektórych substancji, ważona względem odpowiedniej objętości gazów odlotowych powstających ze spalania tych odpadów i paliw. W przypadku gdy nie ma określonego standardu Cproc, stosując regułę mieszania należy przyjąć, jako tę wielkość, rzeczywistą wartość stężenia substancji w gazach odlotowych z procesu spalania paliw (bez spalania odpadów), pod warunkiem że emisja w tej wysokości nie spowoduje przekroczenia dopuszczalnego poziomu substancji w powietrzu lub wartości odniesienia.

W przypadku współspalania odpadów w źródłach spalania paliw (np. w kotłowni), wartość standardu Cproc jest określona dla dwutlenku siarki, tlenków azotu i pyłu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że standardy emisyjne Cproc tych substancji mają różne wartości w zależności od nominalnej mocy cieplnej źródeł, od zakwalifikowania instalacji współspalania odpadów do kategorii istniejących bądź nowych oraz od daty rozpoczęcia współspalania odpadów.

Przewidziane są wyjątki od ustalania standardów emisyjnych z instalacji współspalania odpadów według powyższej zasady. Dotyczy to przypadków, gdy nominalna moc cieplna ze spalania odpadów niebezpiecznych przekracza 40 % nominalnej mocy cieplnej tej instalacji. Standardy emisyjne określa się wtedy jak dla spalarni odpadów.

Do wyjątków należą także instalacje, w których spala się m.in. niepoddane przeróbce mieszane odpady komunalne. Nie stosuje się do nich reguły mieszania ani innych regulacji dotyczących współspalania odpadów, ale standardy emisyjne określone dla spalarni odpadów. Regułę mieszania stosuje się jedynie do ustalenia standardów emisyjnych z instalacji współspalania niepoddanych przeróbce mieszanych odpadów komunalnych o kodach 20 01 i 20 02, jeżeli nie są niebezpieczne.

Jednocześnie określono, poza standardami emisyjnymi, także warunki uznawania tych standardów za dotrzymane.

Uregulowane są także sprawy zakłóceń w pracy urządzeń ochronnych ograniczających wprowadzanie substancji do powietrza:

  • sposoby postępowania w przypadku wystąpienia zakłóceń,
  • dopuszczalny łączny czas pracy źródła bez sprawnych urządzeń ochronnych,
  • przypadki, termin i formą informowania właściwych organów o wystąpieniu zakłóceń.

4.3. Standardy emisyjne z instalacji do produkcji lub obróbki wyrobów azbestowych

Rozporządzenie określa standard emisyjny azbestu z emitora instalacji do produkcji lub obróbki wyrobów azbestowych. Standard ten wynosi 1 mg/mu3. Przepisy te dotyczą tylko procesów o określonym zużyciu surowego azbestu – większym niż 100 kg na rok.

Przy czym należy zwrócić uwagę, że postępowanie z azbestem i wyrobami zawierającymi azbest reguluje ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r. Nr 3, poz. 20 z późn. zm.), która, w celu wyeliminowania produkcji, stosowania oraz obrotu wyrobami zawierającymi azbest zakazuje:

  1. wprowadzania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

    • wyrobów zawierających azbest,

    • azbestu;

  2. produkcjiwyrobów zawierających azbest;
  3. obrotu azbestem i wyrobami zawierającymi azbest.

Przez azbest, należy rozumieć następujące włókniste krzemiany:

  1. azbest chryzotylowy,
  2. azbest krokidolitowy,
  3. azbest amozytowy (gruenerytowy),
  4. azbest antofilitowy,
  5. azbest tremolitowy,
  6. azbest aktynolitowy.

Wyjątkiem od w/w zakazu są diafragmy do istniejących instalacji elektrolitycznych zawierające azbest chryzotylowy oraz wały z azbestu chryzotylowego stosowane do ciągnienia szkła, do czasu ich zużycia lub do czasu, kiedy będą dostępne substytuty bezazbestowe, w zależności od tego, która okoliczność wystąpi wcześniej.

4.4. Standardy emisyjne z instalacji do produkcji dwutlenku tytanu

Określono w rozporządzeniu standardy emisyjne pyłu, związków siarki w przeliczeniu na dwutlenek siarki oraz chloru z instalacji do produkcji dwutlenku tytanu, w przypadku stosowania reakcji sulfatyzacji lub chlorowania.

4.5. Standardy emisyjne z instalacji, w których używane są rozpuszczalniki organiczne.

Przepisy rozporządzenia odnoszą się także do instalacji, w których stosowane są rozpuszczalniki organiczne. Przepisy te mają zastosowanie wyłącznie do instalacji, w których prowadzone są w określonej skali procesy wymienione w załączniku nr 7, tj.

  • klejenie,
  • powlekanie,
  • czyszczenie,
  • drukarstwo,
  • produkcja obuwia,
  • produkcja preparatów powlekających,
  • produkcja lakierów,
  • produkcja farb drukarskich,
  • produkcja klejów,
  • produkcja farmaceutyków,
  • przeróbka gumy,
  • wytłaczanie oleju roślinnego i tłuszczu zwierzęcego,
  • impregnowanie drewna,
  • laminowanie drewna i tworzyw sztucznych.

Skala prowadzonej działalności, przesądzająca o stosowaniu przepisów tego rozdziału, określona jest przez roczne zużycie lotnych związków organicznych (LZO), jakiego wymaga zdolność produkcyjna instalacji.

Przez LZO rozumie się każdy związek organiczny mający w temperaturze 293,15 K prężność par nie mniejszą niż 0,01 kPa, względnie posiadający analogiczną lotność w szczególnych warunkach użytkowania. Frakcję kreozotu o prężności par przekraczającej tę wartość w temperaturze 293,15 K traktuje się jako LZO.

Do dotrzymywania standardów emisyjnych z instalacji, w których stosowane są rozpuszczalniki organiczne od dnia wejścia w życie rozporządzenia zobowiązani są prowadzący instalacje nowe. Obowiązek ten, podmioty prowadzące instalacje istniejące muszą spełniać od dnia 1 listopada 2007 r.

W zależności od rodzaju instalacji standardy te mogą dotyczyć emisji zorganizowanej, emisji niezorganizowanej lub emisji ogólnej tzn. łącznej emisji zorganizowanej i niezorganizowanej.

W przypadku LZO wprowadzanych do powietrza w sposób zorganizowany standardy wyrażone są jako stężenie LZO w gazach odlotowych, w przeliczeniu na całkowity węgiel organiczny.

Wyjątek stanowią LZO mające działanie mutagenne, rakotwórcze lub toksyczne. W przypadku takich LZO standard emisyjny dotyczy stężenia LZO bez przeliczenia na całkowity węgiel organiczny. Wprowadzanie do powietrza tych LZO może następować wyłącznie emitorami. Emisja niezorganizowana jest zakazana, co jest równoznaczne z zerowymi standardami dla tego rodzaju emisji.

Jeżeli standardy dotyczą emisji niezorganizowanej, to są wyrażone jako procent masy LZO zużytych w ciągu roku, powiększonej o masę LZO odzyskanych, ponownie użytych w tej instalacji albo jako procent masy LZO zużytych w ciągu roku, powiększonej o masę LZO odzyskanych, ponownie użytych w tej instalacji i pomniejszonej o masę LZO w sprzedanych produktach opakowanych w szczelne pojemniki.

Standardy emisji ogólnej są wyrażone jako stosunek masy LZO wyemitowanych do jednostki produktu albo jako procent masy LZO zużytych w ciągu roku powiększonej o masę LZO odzyskanych, ponownie użytych w tej instalacji.

Instalacje do wytwarzania preparatów powlekających, lakierów, farb drukarskich, klejów, produktów farmaceutycznych oraz do przeróbki gumy, dla których w tabeli II określono trzy standardy – S1, S3, S5, są zgodne z wymaganiami, jeżeli dotrzymują jednocześnie standardów S1 i S3 lub dotrzymują standardu S5.

W przypadku lakierowania nowych pojazdów określono standardy emisyjne dla LZO wprowadzanych do powietrza w sposób zorganizowany i niezorganizowany (emisja ogólna), wyrażone jako stosunek masy wyemitowanych LZO do jednostki powierzchni produktu lub do jednostki produktu.

Dotrzymywanie standardów emisyjnych sprawdza się na podstawie pomiarów wielkości emisji LZO i rocznego bilansu masy LZO.

W rozporządzeniu przewidziano odstępstwa od standardów emisyjnych LZO, przy czym odstępstwa te nie mają zastosowania do LZO mających działanie mutagenne, rakotwórcze lub toksyczne. Odstępstwa te obejmują:

  1. realizację planu obniżania emisji, związanego z obniżeniem emisji LZO do określonego poziomu.
  2. niestosowanie standardów emisji zorganizowanej ani emisji niezorganizowanej do istniejących instalacji wyposażonych w urządzenia ochronne ograniczające emisje LZO do poziomu 50 mg/mu3w przypadku dopalania lub do poziomu 150 mg/mu3 w przypadku innych sposobów redukcji emisji Odstępstwo to ma charakter przejściowy, będzie obowiązywało do dnia 1 kwietnia 2013 r.
  3. odstępstwa dotyczące konkretnych procesów – czyszczenia powierzchni oraz powlekania powierzchni, jeżeli emisja nie może odbywać się w sposób zorganizowany

Poza standardami emisyjnymi określono również warunki uznawania ich za dotrzymane w przypadku prowadzenia ciągłych lub okresowych pomiarów wielkości emisji oraz w przypadkach prowadzenia w instalacji dwóch lub więcej procesów.

5. Postępowanie kompensacyjne

Postępowanie kompensacyjne (art. 226 - 229 ustawy – Poś) może mieć zastosowanie w przypadku inwestycji realizowanej na obszarze, gdzie przekroczone zostały standardy jakości powietrza.

Wydanie pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z nowej lub zmienianej w istotny sposób instalacji jest wówczas możliwe, gdy zapewniona zostanie odpowiednia redukcja gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza z innych instalacji usytuowanych na tym obszarze. Łączna redukcja ilości wprowadzanych do powietrza gazów lub pyłów z istniejących instalacji powinna być co najmniej o 30% większa niż ilość tych substancji dopuszczona do wprowadzania do powietrza z nowej instalacji lub zmienionej w sposób istotny.

W postępowaniu kompensacyjnym konieczne jest wyrażenie przez prowadzących instalacje na danym terenie zgody na redukcję emisji zanieczyszczeń, ponieważ wiąże się to ze zmianą ich dotychczasowych pozwoleń, z cofnięciem lub ograniczeniem bez odszkodowania.

6. Monitorowanie emisji zanieczyszczeń (pomiary emisji).

Wymagania pomiarowe są określone w art. 147. Prowadzący instalację oraz użytkownik urządzenia są obowiązani do okresowych pomiarów wielkości emisji lub do ciągłych pomiarów wielkości emisji w razie wprowadzania z instalacji do środowiska znacznych ilości substancji lub energii. Zakres obowiązku prowadzenia pomiarów, może być związany z parametrami charakteryzującymi wydajność lub moc instalacji albo urządzenia.

Organ ochrony środowiska może, w drodze decyzji, nałożyć na prowadzącego instalację lub użytkownika urządzenia obowiązek prowadzenia w określonym czasie pomiarów wielkości emisji wykraczających poza obowiązki wynikające z przepisów prawa, jeżeli z przeprowadzonej kontroli wynika, że nastąpiło przekroczenie standardów emisyjnych. Wydając decyzję w tym zakresie właściwy organ może nałożyć obowiązek przedkładania mu wyników pomiarów określając zakres i terminy ich przedkładania, a także wymagania w zakresie formy, układu i wymaganych technik ich przedkładania (art. 150).

Jeżeli wymagane jest pozwolenie na emisję z instalacji, organ właściwy do jego wydania może nałożyć dodatkowe wymagania w zakresie wykonywania pomiarów, wykraczające poza wymagania wynikające z przepisów prawa, a także określić dodatkowe wymagania w zakresie prowadzenia pomiarów, jeżeli przemawiają za tym szczególne względy ochrony środowiska (art.. 151)

Przypadki, w których wymagane są ciągłe pomiary emisji oraz okresowe pomiary emisji i częstotliwość ich wykonywania określa rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 4 listopada 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie prowadzenia pomiarów wielkości emisji oraz pomiarów ilości pobieranej wody wydane na podstawie upoważnienia zawartego w art. 148 ustawy - Poś. Wymagania te dotyczą określonych grup instalacji, w których prowadzone są następujące procesy:

  • spalanie paliw,
  • spalanie lub współspalanie odpadów,
  • produkcja lub obróbka wyrobów azbestowych,
  • produkcja dwutlenku tytanu,
  • w których używane są rozpuszczalnikiorganiczne.

Przedmiotem rozporządzenia są obowiązki pomiarowe związane z eksploatacją tych samych instalacji, do których stosuje się przepisy rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 4 sierpnia 2003 r. w sprawie standardów emisyjnych z instalacji, z zachowaniem kryteriów podziału instalacji na nowe i istniejące.

Pomiary emisji z instalacji spalania paliw

Pomiarami emisji z instalacji spalania paliw objęte są zawarte w spalinach następujące substancje: pył, dwutlenek siarki, tlenki azotu w przeliczeniu na dwutlenek azotu, tlenek węgla. Pomiary wykonuje się w sposób ciągły lub okresowy w zależności od łącznej nominalnej mocy cieplnej instalacji, przy czym w sposób szczególny potraktowane są turbiny gazowe. Za łączną nominalną moc cieplną uważa się sumę nominalnych mocy cieplnych źródeł odprowadzających spaliny wspólnym emitorem. Rozporządzenie określa również, uwzględniając podział instalacji na nowe i istniejące, terminy, w jakich obowiązki pomiarowe są wymagane.

Kryterium zobowiązania do wykonywania pomiarów ciągłych, bez względu na datę złożenia wniosku o pozwolenie na budowę i oddania instalacji do użytku, stanowi łączna nominalna moc cieplna instalacji nie mniejsza niż 100 MW.

Wyjątki od powyższej zasady dotyczą instalacji:

  • dla których okres pozostający do końca użytkowania nie przekracza 10000 godzin,
  • opalanych gazem ziemnym – w zakresie dwutlenku siarki i pyłu,
  • opalanych olejem opałowym o znanej zawartości siarki w przypadkach, w których brak urządzeń do ograniczania wielkości emisji siarki – w zakresie dwutlenku siarki,
  • opalanych biomasą – w zakresie dwutlenku siarki, jeżeli prowadzący instalację udowodni, że emisja dwutlenku siarki nie jest wyższa od standardów emisyjnych.

Pomiary okresowe wykonuje się dla instalacji spalania paliw, których eksploatacja wymaga pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza lub pozwolenia zintegrowanego i które nie są objęte obowiązkiem wykonywania pomiarów ciągłych. Pomiary okresowe wykonuje się dwa razy w ciągu roku, jeden raz w sezonie letnim, drugi raz w sezonie zimowym.

Określono także zakres oraz metodyki referencyjne wykonywania pomiarów ciągłych i okresowych.

Pomiary emisji z instalacji albo urządzeń spalania lub współspalania odpadów

W przypadku instalacji spalania lub współspalania odpadów, w zależności od rodzaju substancji lub rodzaju odpadów, należy wykonywać pomiary ciągłe i okresowe.

Obowiązek dotyczący wykonywania pomiarów ciągłych i okresowych nie obejmuje instalacji:

  • spalania i współspalania odpadów zaliczonych do biomasy, odpadów promieniotwórczych i odpadów zwierzęcych,
  • na platformach wydobywczych, w których są spalane lub współspalane odpady pochodzące z poszukiwań i eksploatacji zasobów ropy naftowej i gazu ziemnego,
  • doświadczalnych wykorzystywanych do prac badawczo-rozwojowych, prac naukowych i prób mających na celu usprawnienie procesu spalania, przerabiających mniej niż 50 Mg odpadów rocznie.

Określono także zakres i metodyki referencyjne wykonywania tych pomiarów

Pomiary emisji z instalacji do produkcji lub obróbki wyrobów azbestowych

Pomiar emisji azbestu należy wykonywać, co do zasady, z częstotliwością raz na sześć miesięcy. Jeżeli wyniki kolejnych 10 pomiarów nie różnią się między sobą o więcej niż 5% - pomiary mogą być prowadzone raz na dwanaście miesięcy.

Obowiązek pomiarowy dotyczy tylko procesów o określonym zużyciu surowego azbestu – większym niż 100 kg na rok.

Pomiary emisji z instalacji do produkcji dwutlenku tytanu

Okresowe pomiary emisji do powietrza prowadzi się dla instalacji do produkcji dwutlenku tytanu w przypadku stosowania reakcji sulfatyzacji lub chlorowania z częstotliwością co najmniej raz na rok. Przepisy podaje także zakres i metodyki referencyjne wykonywania tych pomiarów.

Pomiary emisji z instalacji, w których używane są rozpuszczalniki organiczne.

Przepisy dotyczące pomiarów emisji lotnych związków organicznych (LZO) odnoszą się do instalacji, które wymagają stosowania urządzeń redukujących emisję LZO w celu dotrzymywania standardów emisyjnych. Pomiary emisji LZO z tych instalacji prowadzi się w sposób ciągły lub okresowy. Ciągłe pomiary prowadzi się dla instalacji, z których z jednego emitora są wprowadzane do powietrza LZO w ilości nie mniejszej niż średnio 10 kg/h w przeliczeniu na emisję całkowitego węgla organicznego. W pozostałych przypadkach prowadzi się okresowe pomiary raz na dwanaście miesięcy.

7. Środki finansowo-prawne ochrony środowiska

7.1. Opłaty za korzystanie ze środowiska

Instrumentami ekonomicznymi ochrony środowiska najszerzej i najdłużej stosowanymi w Polsce są opłaty z tytułu użytkowania środowiska, w tym opłaty za emisję zanieczyszczeń do powietrza atmosferycznego.

Opłaty za korzystanie ze środowiska są środkami finansowo-prawnymi ochrony środowiska. Wpływy z opłat stanowią przychody funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej (Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, wojewódzkie, powiatowe i gminne fundusze).

System ten pierwotnie wprowadzony ustawą z dnia 31 stycznia 1980r. o ochronie i kształtowaniu środowiska zakładał pobieranie opłat przez wojewodę. Wojewoda w formie decyzji ustalał jednostkom organizacyjnym wprowadzającym zanieczyszczenia do środowiska coroczną opłatę za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian. W wyniku nowelizacji w 1997r. ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, a następnie wprowadzenia reformy ustrojowej państwa i związanymi z tym zmianami kompetencji organów administracji obowiązek ustalania wysokości opłat za korzystanie ze środowiska i wprowadzanie w nim zmian spoczął na barkach jednostek organizacyjnych wprowadzających zanieczyszczenia. Jednostki zostały zobowiązane do ustalenia we własnym zakresie kwoty opłat i wniesienia jej na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska.

Obowiązująca Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska stanowi kontynuację poprzednich uregulowań prawnych dotyczących opłat za korzystanie ze środowiska i zakłada ujednolicenie systemu opłat za korzystanie ze środowiska. Regulacją w zakresie opłat objęto korzystanie ze wszystkich elementów środowiska, w tym wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza, pobór wód, wprowadzanie do wód lub do ziemi ścieków, a także składowanie odpadów. Przedmiotowy system jest wybitnie naszym krajowym rozwiązaniem i w takiej formie jest stosowany wyłącznie w Polsce.

Zgodnie art. 275 ustawy Poś do ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska, w tym za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza są obowiązane podmioty korzystające ze środowiska. Ustawa Poś nie przewiduje podmiotowych ani przedmiotowych zwolnień z opłat za wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza. Wyjątek stanowi art. 2 ustawy Poś mówiący, że przepisów ustawy nie stosuje się w zakresie ponoszenia opłat w razie prowadzenia działań ratowniczych. Wynika z tego, że podmiot, który prowadzi działania ratownicze (np. straż pożarna, pogotowie ratunkowe) nie ponosi opłaty za wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza powstających w czasie trwania akcji ratowniczej. Jedynym kryterium zwolnienia z ponoszenia opłat za wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza jest kryterium określone w art. 289 ustawy Poś. Nie wnosi się opłaty gdy półroczna wysokość opłaty nie przekracza kwoty 400 zł.

Zgodnie z art. 284 ustawy Poś korzystający ze środowiska ustalają we własnym zakresie wysokość opłat za wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza i wnoszą je bez wezwania na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Opłata musi być wniesiona do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza.

Wysokość opłaty za korzystanie ze środowiska uzależniona jest od ilości wprowadzonych do powietrza zanieczyszczeń pochodzących ze spalania paliw. Podmiot wprowadzający gazy lub pyły do powietrza bez wymaganych pozwoleń ponosi opłatę podwyższoną. Obecnie jest to podwyżka o 500% (art. 292). Podstawą określenia ilości wprowadzonych do powietrza zanieczyszczeń mogą być ciągłe pomiary emisji, wskaźniki emisji oraz inne dane technologiczne i techniczne. Natomiast rodzaje substancji, za których wprowadzanie do powietrza pobiera się opłaty oraz jednostkowe stawki opłat podane są w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 października 2008r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz.U. nr 196 z 2008r., poz.1217).

Więcej informacji na stronach: opłaty za korzystanie ze środowiska

7.2. Kary za niedotrzymanie wymogów pozwoleń na wprowadzanie zanieczyszczeń.

Administracyjne kary pieniężne wymierza w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska za przekroczenie określonych w pozwoleniach ilości lub rodzaju gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza (art. 298). Wojewódzki inspektor ochrony środowiska stwierdza przekroczenie ilości lub rodzaju gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza na podstawie:

  • kontroli, a w szczególności dokonanych w jej trakcie pomiarów lub za pomocą innych środków dowodowych,
  • pomiarów prowadzonych przez podmiot korzystający za środowiska, obowiązany do dokonania takich pomiarów.

Karę wymierza się w wysokości 10-krotnej wielkości stawki opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza (art. 309). Zasady naliczania kar pieniężnych są regulowane art. art. 299 – 307.

Sprawy dotyczące odpowiedzialności cywilnej, karnej oraz administracyjnej zawarte są w Tytule VI ustawy - Prawo ochrony środowiska (art. art. 322 – 374). Jeżeli podmiot korzystający ze środowiska negatywnie oddziaływuje na środowisko, organ ochrony środowiska może, w drodze decyzji, nałożyć obowiązek ograniczenia jego oddziaływania na środowisko, a w przypadku pogorszenia stanu środowiska spowodowanego działalnością podmiotu, obowiązek przywrócenia środowiska do stanu właściwego (art. 362). Zgodnie z art. 363 omawianej ustawy w stosunku do osób fizycznych, których działalność negatywnie wpływa na środowisko wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać wykonanie czynności mających na celu ograniczenie tego negatywnego oddziaływania. Natomiast wojewódzki inspektor ochrony środowiska podejmuje decyzję o wstrzymaniu działalności wobec podmiotu korzystającego ze środowiska lub osoby fizycznej, która powoduje, poprzez swoją działalność, pogorszenie stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagrożenie życia lub zdrowia ludzi (art. 364). Przy czym zgodnie z art. 368 ww. ustawy w przypadku naruszenia warunków decyzji określającej wymagania dotyczące eksploatacji instalacji, z której emisja nie wymaga pozwolenia, prowadzonej przez osobę fizyczną w ramach zwykłego korzystania ze środowiska lub wówczas, gdy niedostosowano się do wymagań decyzji wydanej w trybie art. 363, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, wstrzymać użytkowanie instalacji całkowicie lub w określonym zakresie.

Więcej informacji na stronach: Kontrola przestrzegania prawa,

7.3. System zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji

Przeciwdziałanie zmianom klimatu uzyskało w ostatnim 20-leciu wysoką międzynarodową rangę. Rysujące się zagrożenia wydają się na tyle poważne – niezależnie od kontrowersji, jakie w środowisku naukowym wzbudzają wyniki pewnych badań i obserwacji – że społeczność międzynarodowa podjęła znaczące wysiłki na rzecz ograniczenia emisji tzw. gazów szklarniowych. Pozytywnym skutkiem ekonomicznym tych działań jest zdecydowana poprawa efektywności energetycznej najbardziej rozwiniętych gospodarek świata.

Polska konsekwentnie uczestniczy w wysiłkach społeczności międzynarodowej na rzecz ochrony klimatu globalnego poprzez wdrażanie zasad zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza w zakresie poprawy wykorzystania energii, zwiększenia zasobów leśnych i glebowych kraju, racjonalizacji wykorzystania surowców i produktów przemysłu oraz racjonalizacji zagospodarowania odpadów, w sposób zapewniający osiągnięcie maksymalnych, długoterminowych korzyści gospodarczych, społecznych i politycznych. Celem tych działań jest:

  • wypełnienie przyjętych przez Polskę zobowiązań do redukcji emisji gazów cieplarnianych o 6% w stosunku do roku bazowego 1988,
  • wdrożenie instrumentów umożliwiających wypełnienie zobowiązań wynikających z Protokółu z Kioto,
  • przygotowanie się do podjęcia zobowiązań w latach 2013-2018.

Podstawy prawne dla opracowania i przyjęcia Krajowego Planu Uprawnień do Emisji CO2 na lata 2005-2007 ustanowiły:

  1. Protokół z Kioto z dnia 11 grudnia 1997 r stanowiący uzupełnienie do Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu. W myśl mechanizmów wprowadzanych przez Protokół z Kioto, emisję gazów cieplarnianych można ograniczać przeprowadzając projekty JI (Joint Implementation), CDM (Clean Development Mechanism) i dopuszczając handel uprawnieniami do emisji.
  2. Dyrektywa 2003/87/WE ustanawiająca system handlu uprawnieniami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie oraz zmieniająca dyrektywę Rady 96/61/WE.

7.4. System handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych

Międzynarodowe przesłanki do wdrożenia systemu handlu emisjami:

  • Ramowa Konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu (ratyfikowana przez Polskę 26 lipca 1994 r.)
  • Protokół z Kioto (ratyfikowany przez Polskę 13 grudnia 2002 r. wszedł w życie 16 lutego 2005 r.)

Wspólnotowe przesłanki do wdrożenia systemu handlu uprawnieniami

  • Dyrektywa 2003/87/WE ustanawiająca program handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych na obszarze Wspólnoty
  • Dyrektywa 2004/101/WE zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE ustanawiającą system handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie, z uwzględnieniem mechanizmów Protokołu z Kioto
  • Decyzja 780/2006/WE Komisji z dnia 13 listopada 2006 r. w sprawie zapobiegania podwójnemu liczeniu redukcji emisji gazów cieplarnianych w ramach wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w przypadku projektów realizowanych w ramach protokołu z Kioto

Protokół z Kioto wprowadził tzw. mechanizmy elastyczności:

  • Handel Emisjami – handel jednostkami przyznanej emisji GHG (Assigned Amount Unit - AAUs) pomiędzy krajami Aneksu I, umożliwiający krajom osiągać lepsze niż przewidziane protokołem rezultaty w ograniczaniu emisji; odsprzedaż nadwyżek redukcyjnych na rynku międzynarodowym;
  • Wspólne Wdrożenia (Joint Implementation -JI) – pomiędzy krajami Aneksu I umożliwiająca finansowanie najbardziej efektywnych ekonomicznie projektów inwestycyjnych i podział uzyskanej w ten sposób redukcji emisji pomiędzy strony realizujące projekt, jednostka redukcji ERU (Emission Reduction Unit - ERU);
  • Mechanizm Czystego Rozwoju (Clean Development Mechanism - CDM) – wspólna realizacja projektów pomiędzy krajami Aneksu I a krajami rozwijającymi się, jednostka redukcji CER (Certified Emission Reduction - CER).

Cel systemu handlu emisjami:

  • Celem handlu emisjami jest wspomaganie Państw Członkowskich w osiągnięciu zgodności ze zobowiązaniami podjętymi przez nie w ramach Protokołu z Kioto.
  • Handel emisjami nie zakłada realizacji nowych zadań w zakresie ochrony środowiska, lecz pozwalana osiągnięcie tańszymi metodami zgodności z już istniejącymi celami wynikającymi z Protokołu z Kioto.
  • Umożliwienie przedsiębiorstwom uczestniczącym w operacji dokonywania kupna lub sprzedaży przydziałów emisji pozwoli osiągnąć zakładane cele możliwie najniższymi kosztami.

System handlu emisjami:

  • system „to rynek”, który ma pomóc w wypełnianiu przez uczestników systemu zadania osiągnięcia określonego limitu emisji, a więc celem jest optymalizacja rzeczowa i kosztowa,
  • limit ustalany administracyjnie może być kontrolowany wyłącznie pod kątem jego dotrzymania w systemie; operator może dysponować wypracowanymi rezerwami.

Sprawy handlu emisjami regulują w Polsce:

  • ustawa z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji,
  • ustawa z dnia 28 kwietnia 2011 r. o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych.

góra strony