Planowanie w gospodarowaniu wodami

Anna Goszczyńska-Zając

Wprowadzenie        Zasoby wodne          Retencjonowanie wód - mała retencja wodna       Regulacje prawne ochrony wód        Zasady ochrony wód        Sposoby korzystania z wód        Zarządzanie zasobami wodnymi        Planowanie w gospodarowaniu wodami         Naruszenia przy korzystaniu z wód        Zarządzanie jakością wody w kąpieliskach

1. Gospodarka zlewniowa
2. Elementy procesu planowania
3. Plany gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy
4. Program wodno-środowiskowy kraju

1. Gospodarka zlewniowa

Wspólnotowa polityka w zakresie zarządzania i gospodarowania zasobami wodnymi wymaga przejrzystych i spójnych ram legislacyjnych. W związku z tym, dla koordynacji wysiłków podejmowanych przez Państwa Członkowskie w celu poprawy ochrony wód Wspólnoty w aspekcie ilościowym i jakościowym, wspierania zrównoważonego korzystania z wód, ochrony ekosystemów wodnych oraz ekosystemów lądowych i terenów podmokłych bezpośrednio od nich zależnych, a także dla zabezpieczenia i rozwijania potencjalnych sposobów korzystania z wód Wspólnoty, niezbędne okazało się opracowanie wspólnych i jednolitych zasad.

Wspólnotowa polityka wodna kształtowała się latami, a efektem wieloletniej współpracy Państw Członkowskich było opublikowanie w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej Dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 roku ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie gospodarki wodnej, tzw. Ramowej Dyrektywy Wodnej. Dyrektywa ta stała się nadrzędnym dokumentem określającym wymogi i standardy w dziedzinie polityki wodnej Unii Europejskiej. Głównym celem RDW jest osiągnięcie do roku 2015 dobrego stanu ekologicznego i chemicznego w wodach powierzchniowych i dobrego stanu chemicznego i ilościowego w wodach podziemnych, chyba że ze względu na ważne aspekty ekonomiczne lub społeczne jest to niemożliwe. W przypadku wód powierzchniowych wyznaczonych jako silnie zmienione lub sztuczne części wód celem jest osiągnięcie dobrego potencjału ekologicznego i dobrego stanu chemicznego.

Ramowa Dyrektywa Wodna wprowadza nowe myślenie o szeroko pojętej gospodarce wodnej. Tworzy ramy prawne do zarządzania i planowania w układzie hydrograficznym, a nie administracyjnym.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy, zarządzanie zasobami wodnymi musi być realizowane z uwzględnieniem podziału Państwa na obszary dorzeczy (jednostki zlewniowe), aby działania w odniesieniu do wód powierzchniowych i wód podziemnych należących do tego samego systemu ekologicznego, hydrologicznego i hydrogeologicznego były skoordynowane. Dlatego, dla spełnienia celów dyrektywy, konieczna jest współpraca i koordynacja działań podejmowanych zarówno na obszarach dorzeczy leżących na terytorium różnych województw danego państwa, a także obszarów dorzeczy obejmujących terytorium więcej niż jednego państwa.

Wydzielone przez Państwa Członkowskie obszary dorzeczy stanowią podstawowe jednostki dla zarządzania gospodarowania wodami. Dla tych jednostek określa się m.in. właściwe władze, ustala się programy działań, które mają służyć spełnieniu celów środowiskowych dyrektywy oraz opracowuje się plany gospodarowania wodami.

W Polsce wyznaczonych zostało 10 obszarów dorzeczy tj:

• obszar dorzecza Wisły obejmujący, oprócz dorzecza Wisły znajdującego się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej również dorzecza: Słupi, Łupawy, Łeby, Redy oraz pozostałych rzek uchodzących do Morza Bałtyckiego na wschód od ujścia Słupi, a także wpadających do Zalewu Wiślanego;
• obszar dorzecza Odry obejmujący, oprócz dorzecza Odry znajdującego się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej także dorzecza: Regi, Parsęty, Wieprzy oraz pozostałych rzek uchodzących bezpośrednio do Morza Bałtyckiego na zachód od ujścia Słupi, a także wpadających do Zalewu Szczecińskiego;
• obszar dorzecza Dniestru;
• obszar dorzecza Dunaju;
• obszar dorzecza Jarftu;
• obszar dorzecza Łaby;
• obszar dorzecza Niemna;
• obszar dorzecza Pregoły;
• obszar dorzecza Świeżej;
• obszar dorzecza Ucker.

Ponadto przy uwzględnieniu podziału hydrograficznego kraju oraz zróżnicowania warunków hydrologicznych i hydrogeologicznych na obszarze danego dorzecza dokonano podziału dorzeczy na regiony wodne (Rozporządzenie Rady Ministrów dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie przebiegu granic obszarów dorzeczy i regionów wodnych (Dz. U. Nr 126, poz.878 ze zm.)

Podział ten przedstawiono poniżej z uwzględnieniem wskazania zasięgu terytorialnego działania regionalnego zarządu gospodarki wodnej.

Organami odpowiedzialnymi za wdrażanie przepisów Ramowej Dyrektywy Wodnej są między innymi: Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej i dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej. Szczegółowe informacje dotyczące zakresu wykonywanych zadań przez ww. organy zawarte są w dziale VI Zarządzanie zasobami wodnymi ustawy - Prawo wodne.

2. Elementy procesu planowania

Szerokie spojrzenie na środowisko zawarte w Ramowej Dyrektywy Wodnej nadaje procesowi planowania w gospodarowaniu wodami nowy wymiar poprzez wyraźne określenie celów środowiskowych, oraz ram czasowych ich osiągnięcia.

Planowanie to ma na celu programowanie i koordynowanie działań zmierzających między innymi do: osiągnięcia lub utrzymania co najmniej dobrego stanu wód oraz ekosystemów od wody zależnych, poprawę możliwości korzystania z wód, zmniejszenie ilości wprowadzanych do wód lub do ziemi substancji mogących negatywnie oddziaływać na wody.

Podstawowymi dokumentami planistycznymi opracowywanymi w Polsce zgodnie z wymaganiami Ramowej Dyrektywy Wodnej są: plany gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, oraz Program wodno-środowiskowy kraju.

Proces planowania w gospodarowaniu wodami zgodnie z dyrektywą ramową prowadzony jest w cyklach 6-letnich, i składa się z szeregu wzajemnie powiązanych ze sobą zadań realizowanych zgodnie z przyjętym harmonogramem. Jednym z podstawowych elementów procesu planowania jest analiza charakterystyki obszaru dorzecza obejmująca między innymi: określenie położenia i granic części wód, w przypadku wód powierzchniowych ich podział na kategorie: (rzeki, jeziora, wody przejściowe, wody przybrzeżne, silnie zmienione¹ bądź sztuczne części wód²), określenie typów dla każdej kategorii wód i warunków referencyjnych specyficznych dla danego typu.

W Polsce kluczowym etapem w tym zakresie było wyznaczenie w 2004 r. tzw. jednolitych części wód powierzchniowych³ i jednolitych części wód podziemnych⁴.

Kolejnymi etapami cyklu planistycznego są: przegląd wpływu działalności człowieka na środowisko i analiza ekonomiczna korzystania z wódy, które to zadania należy przeprowadzić zgodnie z wymaganiami zawartymi w załącznikach 2 i 3 Ramowej Dyrektywy Wodnej. Pozostałe działania, które są realizowane to: opracowanie rejestru obszarów chronionych, o którym mowa w art. 113 ust. 4 ustawy – Prawo wodne , ustalenie celów środowiskowych dla jednolitych części wód powierzchniowych, podziemnych i obszarów chronionych wraz z określeniem odstępstw od ich realizacji, opracowanie programów monitoringu dla wód powierzchniowych, podziemnych i obszarów chronionych.

Istotnym elementem wdrażania przepisów Ramowej Dyrektywy Wodnej jest także udział społeczeństwa. Zgodnie bowiem z przepisami zawartymi w preambule: osiągnięcie celów niniejszej dyrektywy jest uzależnione od ścisłej współpracy i spójnych działań na poziomie wspólnotowym, Państw Członkowskich oraz lokalnym, jak również od informacji, konsultacji i zaangażowania ogółu społeczeństwa, w tym użytkowników. Przedmiotowe przepisy mają odzwierciedlenie w polskim porządku prawnym. Zgodnie z ustawą – Prawo wodne, dla zapewnienia aktywnego udziału wszystkich zainteresowanych w osiąganiu celów środowiskowych, w tym w opracowywaniu planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej podaje do publicznej wiadomości (w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko ) następujące dokumenty w celu zgłaszania uwag:

• harmonogram i program prac związanych ze sporządzeniem planu, w tym zestawienie działań, które należy wprowadzić w drodze konsultacji – co najmniej na 3 lata przed rozpoczęciem okresu, którego dotyczy plan,
• przegląd istotnych problemów gospodarki wodnej określonych dla danego obszaru dorzecza – co najmniej na 2 lata przed rozpoczęciem okresu, którego dotyczy plan,
• kopie projektu planu gospodarowania wodami na obszarze dorzecza – co najmniej na 1 rok przed rozpoczęciem okresu, którego dotyczy plan.

W bieżącym cyklu planistycznym prowadzone są konsultacje społeczne jednocześnie dwóch dokumentów tj harmonogramu i programu prac (…), oraz przeglądu istotnych problemów gospodarki wodnej. Trwają one od 1 września br. do 29 lutego 2012 r.

Szczegółowe informacje o przedmiotowych konsultacjach, oraz inne związane z procesem wdrażania Ramowej Dyrektywy Wodnej można odnaleźć pod adresem www.rdw.org.pl.

Planowanie w gospodarowaniu wodami wiąże się również ze ścisłą współpracą na szczeblu międzynarodowym. Zgodnie z art. 3 dyrektywy ramowej w przypadku międzynarodowego obszaru dorzecza, dla potrzeb osiągnięcia omawianych wcześniej celów środowiskowych i określenia korzystnych programów działań, zainteresowane Państwa Członkowskie wspólnie zapewniają właściwą koordynację i mogą w tym celu wykorzystać istniejące struktury wynikające z umów międzynarodowych. Przykładem takiej współpracy może być Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem (MKOOpZ). Komisja ta została powołana na podstawie międzynarodowej Umowy podpisanej we Wrocławiu między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej, Rządem Republiki Czeskiej, Rządem Republiki Federalnej Niemiec i Wspólnotą Europejską w dniu 11 kwietnia 1996 r. Umowa weszła w życie po ratyfikacji w dniu 26 kwietnia 1999 r. W wyniku przystąpienia Polski i Czech do Unii Europejskiej z dniem 1 maja 2004 r. Wspólnota Europejska przestała być Stroną Umowy. Główne decyzje MKOOpZ zapadają na szczeblu posiedzenia Komisji, w którym uczestniczą Delegacje Stron Umowy Praca odbywa się w grupach roboczych, złożonych ze specjalistów, powołanych przez Delegacje Stron Umowy. Grupy te opracowują programy działań dla osiągnięcia określonych celów, które następnie Komisja przedkłada Stronom Umowy w formie projektów i zaleceń.

Więcej informacji można znaleźć na stronie: http://www.mkoo.pl/.

3. Plany gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy

Plany gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy obok programów działań zapisanych w Programie wodno-środowiskowym kraju, są podstawowym narzędziem polityki wodnej w Polsce. Stanowią podstawę podejmowania decyzji mających wpływ na stan zasobów wodnych oraz określają zasady gospodarowania wodami w trakcie 6-letniego cyklu planistycznego.

Zgodnie z przepisami zawartymi w art. 119 ustawy – Prawo wodne ww. dokumenty sporządzane i aktualizowane są przez Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, a następnie zatwierdzane są przez Radę Ministrów i ogłaszane w Dzienniku Urzędowym Rzeczpospolitej Polskiej Monitor Polski.

Przedmiotowe dokumenty przyczynią się do umożliwienia dostępu do wody o lepszej jakości. Redukcja i kontrola zanieczyszczeń pochodzących ze wszystkich możliwych źródeł zapewni odpowiednie warunki sanitarne i zdrowotne społeczeństwa. Opracowane dokumenty adresowane są między innymi do wszystkich użytkowników, których działalność oparta jest na korzystaniu z wody, oraz administracji rządowej i samorządowej.

Ustalenia tych dokumentów uwzględnia się w: koncepcji przestrzennego zagospodarowania kraju, strategii rozwoju województwa, planach zagospodarowania przestrzennego województwa, studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego.

Plany gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy są syntezą wszelkich prac przeprowadzanych w regionach wodnych oraz na obszarach dorzeczy w cyklu planistycznym.

Ich zawartość, oraz układ wynika z art. 114 ustawy – Prawo wodne i załącznika nr 7 Ramowej Dyrektywy Wodnej. Należy również podkreślić, iż aktem wykonawczym do ustawy – Prawo wodne w zakresie opracowywania tych dokumentów jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowego zakresu opracowywania planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy (Dz. U. Nr 106, poz. 882).

W grudniu 2008 r. zostały opracowane projekty planów gospodarowania wodami dla następujących obszarów dorzeczy: Wisły, Odry, Dniestru, Dunaju, Jarft, Łaby, Niemna, Pregoły, Świeżej i Ücker. Następnie zgodnie z wymaganiami dyrektyw ramowej zostały poddane półrocznym konsultacjom społecznym, trwającym od 22 grudnia 2008 r. do 22 czerwca 2009 r. Ponadto zgodnie z ustawą z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U z 2008 r. Nr 119 poz. 1227), poddano je postępowaniu w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Ostateczne wersje tych dokumentów zostały zatwierdzone przez Radę Ministrów 22 lutego 2011 r. i opublikowane w Dzienniku Urzędowym Monitor Polski.

Poniżej przedstawiono szczegółową informację o miejscu publikacji ostatecznych wersji planów gospodarowania wodami.

W planach gospodarowania wodami znajduje się między innymi:

• ogólny opis cech charakterystycznych dla danego dorzecza, w tym wykaz jednolitych części wód powierzchniowych wraz z podaniem typów i warunków referencyjnych;
• wykaz jednolitych części wód podziemnych;
• podsumowanie identyfikacji znaczących oddziaływań antropogenicznych w tym: oszacowanie punktowych źródeł zanieczyszczeń, oszacowanie rozproszonych źródeł zanieczyszczeń, oszacowanie oddziaływań wywieranych na ilościowy stan wód, w tym poboru wody, oraz analizę innych rodzajów antropopresji na stan wód;
• rejestr wykazów obszarów chronionych, który obejmuje wykazy:
  • jednolitych części wód, przeznaczonych do poboru wody na potrzeby zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczona do spożycia, o których mowa w art. 49 b ust. 3 ustawy – Prawo wodne;
  • obszarów przeznaczonych do ochrony gatunków zwierząt wodnych o znaczeniu gospodarczym;
  • jednolitych części wód przeznaczonych do celów rekreacyjnych, w tym kąpieliskowych;
  • obszarów wrażliwych na eutrofizację wywołaną zanieczyszczeniami pochodzącymi ze źródeł komunalnych;
  • obszarów narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu, pochodzącymi ze źródeł rolniczych;
  • obszarów przeznaczonych do ochrony siedlisk lub gatunków, ustanowionych w ustawie o ochronie przyrody, dla których utrzymanie lub poprawa stanu wód jest ważnym czynnikiem w ich ochronie;
• podsumowanie wykonanej analizy ekonomicznej korzystania z wód;
• mapę sieci monitoringu;
• wyniki monitoringu wraz z przedstawieniem ich w formie mapy dla określenia stanu ekologicznego i chemicznego wód powierzchniowych, stanu chemicznego i ilościowego wód podziemnych, oraz stanu wód w obszarach chronionych;
• cele środowiskowe dla części wód powierzchniowych, podziemnych i obszarów chronionych;
• określenie odstępstw od realizacji celów środowiskowych wraz z uzasadnieniem;
• podsumowanie działań zawartych w Programie wodno-środowiskowym kraju;
• wykaz innych szczegółowych programów i planów dla obszaru dorzecza, wraz z omówieniem ich zawartości;
• informacje o działaniach zastosowanych w celu informowania społeczeństwa i konsultacji publicznych.

Zawartość planów gospodarowania wodami jest determinowana nie tylko wymaganiami Ramowej Dyrektywy Wodnej, ale też przepisami innych dyrektyw np. dyrektywy 2006/118/WE w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniem i pogorszeniem ich stanu, i dyrektywy 2008/105/WE w sprawie środowiskowych norm jakości w dziedzinie polityki wodnej. Wymagają one, aby w planach zostały zawarte między innymi: informacje o: ustalonych wartościach progowych dla dobrego stanu chemicznego jednolitych części wód podziemnych, wraz z podsumowaniem informacji o których mowa w części c załącznika 2 dyrektywy 2006/118/WE, czy też wykazy wielkości emisji, zrzutów i strat wszystkich substancji priorytetowych i substancji zanieczyszczających wymienionych w części A załącznika 1 dyrektywy 2008/105/WE, w tym ich stężenie w osadach oraz florze i faunie.

Istotnym elementem planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy są cele środowiskowe dla części wód oparte głównie na wartościach granicznych poszczególnych wskaźników fizyko- chemicznych, biologicznych i hydromorfologicznych określających stan ekologiczny wód powierzchniowych, oraz wskaźników chemicznych świadczących o stanie chemicznym wody, odpowiadających warunkom osiągnięcia przez te wody dobrego stanu. (wg Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20 sierpnia 2008 r. w sprawie sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 162 poz. 1008). W dokumentach znajdują się również informacje dotyczące odstępstw od realizacji celów środowiskowych (tzw. derogacje). Związane są one z:

• przesunięciem terminów w osiąganiu celów (derogacje czasowe), pod warunkiem że nie zachodzi dalsze pogorszenie stanu jednolitych części wód, a zakładany cel nie mógł zostać osiągnięty ze względu na ograniczone możliwości techniczne, nieproporcjonalne koszty w stosunku do spodziewanych korzyści, czy też w wyniku istniejących warunków naturalnych;
• ustaleniem celów mniej rygorystycznych dla tych jednolitych części wód, które zostały zmienione działalnością człowieka, lub dla których warunki naturalne są takie, że osiągnięcie dobrego stanu wód byłoby niewykonalne lub nieproporcjonalnie kosztowne, przy jednoczesnym spełnieniu określonych warunków o których mowa w art. 4 ust. 5 Ramowej Dyrektywy Wodnej;
• realizacją inwestycji zgodnych z zasadą zrównoważonego rozwoju, niezbędnych dla właściwego funkcjonowania społeczeństwa, zgodnie z wymaganiami art. 4 ust. 7 ramowej dyrektywy.

Równie ważnym elementem planów gospodarowania wodami jest podsumowanie zawartych w Programie wodno-środowiskowym działań podstawowych i uzupełniających, które znajdą zastosowanie między innymi dla tych części wód, w których zidentyfikowany został istotny problem gospodarki wodnej. Działania te służą zapobieganiu pogarszania się stanu wszystkich części wód, zaprzestaniu lub stopniowym eliminowaniu zrzutów do nich substancji szczególnie szkodliwych, a do roku 2015 zapewnieniu osiągnięcia dobrego stanu tam, gdzie jest to technicznie oraz ekonomicznie możliwe.

Należy zwrócić uwagę, iż w opracowanych po raz pierwszy planach część analiz nie została przeprowadzona odrębnie dla wszystkich obszarów dorzeczy. Przykładem jest plan dla dorzecza Ucker, dla którego nie została przeprowadzona np. odrębna analiza ekonomiczna korzystania z wód ze względu na niewielki obszar, oraz brak działalności usługowej w gospodarce wodno-ściekowej.

Obecnie trwają prace zmierzające do aktualizacji planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy. Zgodnie z przepisami zawartymi w Ramowej Dyrektywie Wodnej (art. 13 ust. 7) oraz ustawie z dnia 5 stycznia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo wodne oraz niektórych innych ustaw ich pierwsza weryfikacja i aktualizacja powinna nastąpić najpóźniej w terminie do 22 grudnia 2015 r.

W aktualizowanym planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza powinno się znaleźć dodatkowo między innymi: podsumowanie wszelkich zmian lub uaktualnień dokonanych od dnia ogłoszenia poprzedniego planu, ocena postępu w osiąganiu celów środowiskowych czy analiza tych działań przewidzianych we wcześniejszej wersji planu gospodarowania wodami, które nie zostały zastosowane.

Na uwagę zasługuje fakt, iż dla ułatwienia i koordynacji wdrażania przepisów dyrektywy ramowej, w tym na potrzeby opracowania aktualizacji planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy, oraz Programu wodno-środowiskowego kraju przez Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej opracowany został: Wykaz zadań i działań dla procesu planowania gospodarowania wodami zgodnie z wymaganiami Ramowej Dyrektywy Wodnej i ustawy Prawo wodne w latach 2010 - 2015. Dokument ten zawieraszczegółowe działania metodyczne oraz uzupełniające, zaplanowane do realizacji w bieżącym cyklu, wraz z określeniem terminów i wskazaniem instytucji odpowiedzialnych i zaangażowanych w proces ich realizacji. Przedmiotowy dokument dostępny jest pod adresem:

4. Program wodno-środowiskowy kraju

Opracowanie Programu wodno-środowiskowego kraju stanowi wypełnienie wymagań Ramowej Dyrektywy Wodnej w części dotyczącej konieczności opracowania przez każde Państwo Członkowskie programu działań, dla wszystkich obszarów dorzeczy lub części międzynarodowych obszarów dorzeczy leżących na jego terytorium, celem osiągnięcia dobrego stanu wód, przy uwzględnieniu wyników charakterystyki obszaru dorzecza, przeglądu wpływu działalności człowieka na stan wód powierzchniowych i podziemnych, oraz analiz ekonomicznych korzystania z wód.

Poprzez wprowadzenie odpowiednich zintegrowanych programów działań możliwe będzie realizowanie zasady zrównoważonego rozwoju w gospodarowania wodami tj.:

• zaspokojenie zapotrzebowania na wodę ludności, rolnictwa i przemysłu;
• ochrona wód i ekosystemów znajdujących się w dobrym stanie ekologicznym;
• poprawa jakości wód i stanu ekosystemów zdegradowanych działalnością człowieka;
• zmniejszenie zanieczyszczenia wód podziemnych,
• zmniejszenie skutków powodzi i suszy.

W Polsce takie działania zapisane zostały w Programie wodno-środowiskowym kraju, a ich podsumowanie znajduje się w planach gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy.

Dokument ten zgodnie z przepisami ustawy – Prawo wodne opracowuje Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej w uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw gospodarki wodnej oraz ministrem właściwym do spraw środowiska.

Projekt Programu wodno-środowiskowego kraju został przygotowany w grudniu 2008 r. W ramach półrocznych konsultacji społecznych planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy wpłynęły również uwagi do działań zaproponowanych w projekcie ww. programu. Zasadne uwagi zostały uwzględnione w ostatecznej jego wersji. Należy również podkreślić, iż projekt Programu wodno-środowiskowego kraju został poddany również postępowaniu w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko.

Program wodno-środowiskowy kraju w wersji ostatecznej został opublikowany na stronach KZGW.

Program wodno-środowiskowy kraju, uwzględnia wymagania Ramowej Dyrektywy Wodnej tj. podział działań na działania podstawowe i działania uzupełniające. Działania podstawowe skierowane są do realizacji niemal we wszystkich częściach wód (tam gdzie to stosowne i wymagane na podstawie wyników analiz sporządzonych na podstawie art. 5 dyrektywy), na terenie całego kraju. Działania podstawowe wynikają z zapisów aktów prawa krajowego oraz wspólnotowego w zakresie ochrony i przywracania właściwego stanu wód oraz ekosystemów od wód zależnych, czyli pozwalają na wypełnienie zobowiązań następujących dyrektyw:

• dyrektywy dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych 91/271/EWG;
• dyrektywy dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego 91/676/EWG;
• dyrektywy dotycząca zarządzania jakością wody w kąpieliskach 2006/7/WE;
• dyrektywy odnoszącej się do jakości wody przeznaczonej do picia przez ludzi 80/778/EWG, zmieniona Dyrektywą 98/83/WE;
• dyrektywy w sprawie osadów ściekowych 86/278/EWG;
• dyrektywy w sprawie siedlisk przyrodniczych 92/43/EWG;
• dyrektywy w sprawie dzikiego ptactwa 79/409/EWG;
• dyrektywy dotyczącej środków ochrony roślin 91/414/EWG;
• dyrektywy w sprawie kontroli niebezpieczeństwa poważnych awarii 96/82/WE;
• dyrektywy dotyczącej zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli 96/61/WE;
• dyrektywy 97/11/WE w sprawie oceny wpływu wywieranego przez niektóre publiczne i prywatne przedsięwzięcia na środowisko naturalne, zmieniająca Dyrektywę 85/337/EWG,
• dyrektywy w sprawie swobodnego dostępu do informacji o środowisku 90/313/EWG.
• dyrektywy 2004/35/WE w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zarządzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu;
• dyrektywy w sprawie ochrony wód podziemnych przed zanieczyszczeniami i pogorszeniem ich stanu 2006/118/WE.

Drugi rodzaj działań ujętych w programie to działania uzupełniające opracowane i wdrażane w uzupełnieniu do działań podstawowych dla realizacji celów środowiskowych tj. osiągnięcia dobrego stanu wód. Są to między innymi środki prawne, administracyjne i ekonomiczne niezbędne do zapewnienia optymalnego wdrożenia przyjętych działań; wynegocjowane porozumienia dotyczące korzystania ze środowiska; działania na rzecz ograniczenia emisji; zasady dobrej praktyki działania służące efektywnemu korzystaniu z wody i ponownemu jej wykorzystaniu, między innymi promowanie technologii polegających na efektywnym wykorzystaniu wody w przemyśle i wodooszczędnych technik nawodnień; przedsięwzięcia techniczne i edukacyjne.

W opracowanym po raz pierwszy Programie wodno-środowiskowym kraju w ramach działań podstawowych zastosowano podział na dwie grupy, tj. działania podstawowe grupy A i B. Działania podstawowe grupy A wynikają z:

• Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych;
• Programu wyposażenia aglomeracji poniżej 2000 RLM w oczyszczalnie ścieków i systemy kanalizacji zbiorczej;
• Programu wyposażenia zakładów przemysłu rolno-spożywczego o wielkości nie mniejszej niż 4000 RLM odprowadzających ścieki bezpośrednio do wód w urządzenia zapewniające wymagane przez polskie prawo standardy ochrony wód;
• programów przyjętych dla obszarów wrażliwych na zanieczyszczenia pochodzenia rolniczego;
• działań zapobiegających zanieczyszczeniu wód substancjami zanieczyszczającymi lub grupami substancji zanieczyszczających, stanowiących poważne zagrożenie dla środowiska wodnego lub za jego pośrednictwem środowiska przyrodniczego.

Działania podstawowe grupy B obejmują:

• działania dla silnie zmienionych i sztucznych części wód pozwalające na osiągnięcie przez te części wód dobrego potencjału;
• działania wymagane na mocy części A załącznika VI Ramowej Dyrektywy Wodnej
• zestawienie pozostałych działań podstawowych wymagane na mocy art. 11 ust. 3 dyrektywy wodnej.

Należy podkreślić, iż realizacja powyższych działań nie powinna: powodować wzrostu zanieczyszczenia wód morskich, oraz przyczyniać się bezpośrednio ani pośrednio do wzrostu zanieczyszczenia śródlądowych wód powierzchniowych – chyba że byłoby to z korzyścią dla środowiska jako całości.

W opracowanym po raz pierwszy dokumencie poszczególne działania zostały przypisane dla scalonych jednolitych części wód powierzchniowych⁵, oraz jednolitych części wód podziemnych uwzględniając jednocześnie podział kraju na obszary dorzeczy.

Warto również podkreślić, iż w dokumencie tym zebrano wyłącznie działania zmierzające do utrzymania lub poprawy stanu wód, a znajdujące się w innych programach lub planach. Należy tu wymienić głównie działania wynikające z Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych, przypisane do tzw. działań podstawowych grupy A. Natomiast znaczna część działań z grupy B związana jest porządkowania systemu gospodarki ściekowej na terenach nieaglomeracyjnych.

Zgodnie z wymaganiami dyrektywy wodnej działania zapisane w pierwszym Programie wodno-środowiskowym kraju powinny zostać uruchomione do 2012 r. Dokument ten następnie zostanie poddany przeglądowi i w razie potrzeby aktualizacji, najpóźniej do 2015 r., a następnie co 6 lat (w 2021 roku i 2027 roku).

1 Silnie zmieniona jednolita części wód powierzchniowych - rozumie się przez to jednolitą część wód powierzchniowych, której charakter został w znacznym stopniu zmieniony w następstwie fizycznych przeobrażeń, będących wynikiem działalności człowieka;

2 Sztuczna cześć wód powierzchniowych – rozumie się przez to jednolitą część wód powierzchniowych powstałą w wyniku działalność człowieka;

3 Jednolita część wód powierzchniowych – to oddzielny i znaczący element wód powierzchniowych, taki jak: jezioro lub inny naturalny zbiornik wodny, sztuczny zbiornik wodny, struga, strumień, potok, rzeka, kanał lub ich części;

4 Jednolita cześć wód podziemnych – to określona objętość wód podziemnych występująca w obrębie warstwy wodonośnej lub zespołu warstw wodonośnych.

5 Zgodnie z Ramową Dyrektywą Wodną dla potrzeb prowadzenia niektórych analiz dla większych obszarów zmierzających do opracowania planów gospodarowania wodami i programu wodno-środowiskowego kraju, możliwe jest agregowanie jednolitych części wód powierzchniowych w większe jednostki (w Polsce zwane scalonymi jednolitymi częściami wód powierzchniowych).

Wybrane zagadnienia na stronach resortu środowiska

• PRZYRODA
• LASY W OCHRONIE ŚRODOWISKA
• OCHRONA PRZED POWODZIĄ
• ODPADY /GOSPODARKA ODPADAMI
• POWIETRZE
• PROMIENIOWANIE
• WODA
• GEOLOGIA
• OCHRONA GLEB
• GMO