Zarządzanie zasobami wodnymi pod kątem ich ochrony

Autor: Aleksandra Skowysz

 

Wprowadzenie    kwadrat_fiol    Zasoby wodne      kwadrat_fiol    Retencjonowanie wód - mała retencja wodna   Regulacje prawne ochrony wód    kwadrat_fiol    Zasady ochrony wód    kwadrat_fiol    Sposoby korzystania z wód    kwadrat_fiol    Zarządzanie zasobami wodnymi    kwadrat_fiol    Planowanie w gospodarowaniu wodami     kwadrat_fiol    Naruszenia przy korzystaniu z wód    kwadrat_fiol    Zarządzanie jakością wody w kąpieliskach

 

Zarządzanie zasobami wodnymi jest realizowane m.in. poprzez system instrumentów wymienionych w art. 2 ust 2 Prawa wodnego. Do najważniejszych z nich należą: pozwolenia wodnoprawne oraz opłaty i inne należności w gospodarce wodnej.

 

1. Pozwolenia wodnoprawne (art. 122 Prawa wodnego)

 

Wymagane są w sytuacjach szczególnego korzystania z wód czyli przykładowo na pobieranie wody z zasobu w ilości przekraczającej 5 m3/dobę lub na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości większej niż 5 m3/dobę, a także m.in. na wykonywanie urządzeń wodnych, rolnicze wykorzystanie ścieków, w zakresie nieobjętym zwykłym korzystaniem z wód, gromadzenie ścieków oraz odpadów w obrębie obszarów górniczych utworzonych dla wód leczniczych, odwodnienie obiektów lub wykopów budowlanych oraz zakładów górniczych, długotrwałe obniżenie poziomu zwierciadła wody podziemnej czy też jej piętrzenia.

Zgodnie z art. 123 Prawa wodnego pozwolenie wodnoprawne nie rodzi praw do nieruchomości i urządzeń wodnych koniecznych do jego realizacji oraz nie narusza prawa własności i uprawnień osób trzecich przysługujących się wobec tych nieruchomości i urządzeń.

System zwolnień z obowiązku posiadania pozwolenia wodnoprawnego wynika z art. 124 Prawa wodnego. Dotyczy zarówno sytuacji zwykłego korzystania z wód, w tym przypadku np. dopuszcza się wykonywanie urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych z ujęć o głębokości do 30 m, jak i szczególnego, gdzie przykładowo udogodnieniem dla osób prowadzących działalność gospodarczą jest brak wymogu posiadania pozwolenia wodnoprawnego na pobór wód powierzchniowych lub podziemnych w ilości mniejszej niż 5 m3/dobę.

Procedura związana z wydawaniem pozwolenia wodnoprawnego wynika z art. 127-132 Prawa wodnego.

Stosowanie do art. 140 Prawa wodnego organami właściwymi do wydawania pozwoleń wodnoprawnych w drodze decyzji są: starosta lub marszałek województwa w zależności od takich czynników, jak: rodzaj przedsięwzięcia czy też instalacji, teren na którym będzie miało miejsce korzystania z wód.

Pozwolenie wodnoprawne wydaje się na wniosek podmiotu planującego korzystać z wód (art. 131 Prawa wodnego). Podmiot planujący korzystać z wód oprócz wniosku jest zobowiązany przedłożyć odpowiednim organom operat wodnoprawny spełniający wymagania wynikające z art. 132 Prawa wodnego (składający się z części opisowej i graficznej), decyzję o lokalizacji inwestycji lub decyzję o warunkach zabudowy – dotyczy to wniosku o wydanie pozwolenia na wykonanie urządzenia wodnego oraz opis prowadzenia zamierzonej działalności sporządzony w języku nietechnicznym. W przypadku poboru wód podziemnych należy dodatkowo dostarczyć dokumentację hydrogeologiczną, o ile jej sporządzenie wynika z przepisów odrębnych czyli ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawa geologicznego i górniczego (Dz. U. z 2005 r., Nr 228, poz. 1947, z późn. zm.). Natomiast w przypadku dot. wydania pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie ścieków przemysłowych zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego do „cudzych” urządzeń kanalizacyjnych wymaga dołączenia zgody właściciela tych urządzeń (art. 131 ust. 3 Prawa wodnego).

Pozwolenie wodnoprawne wydaje na czas określony, przykładowo na szczególne korzystanie z wód na okres nie dłuższy niż 20 lat, na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi na okres do 10 lat (art. 127 Prawa wodnego). Jedynie pozwolenia wodnoprawne na wykonywanie urządzeń wodnych wydawane są bezterminowo.

Stronami postępowania o wydanie omawianej decyzji jest przede wszystkim ubiegający się o nie wnioskodawca, ale także właściciel wody, dyrektor odpowiedniego terytorialnie RZGW, właściciel urządzenia wodnego, władający powierzchnią ziemi oraz uprawniony do rybactwa znajdujący się w zasięgu oddziaływania zamierzonego korzystania z wód lub planowanych do wykonania urządzeń wodnych.

 

2. System środków finansowo-prawnych

 

Od 2002 r. w Polsce funkcjonuje zintegrowany system opłat ekologicznych, który w zakresie gospodarki wodno-ściekowej ma na celu ograniczenie zanieczyszczenia wód i wyeliminowanie ich nadmiernej eksploatacji. Użytkownicy środowiska ponoszą bezpośrednią odpowiedzialność finansową za korzystanie z zasobów naturalnych, dzięki czemu dążą m.in. do zmniejszenia ilości pobieranej wody i wielkości zanieczyszczeń odprowadzanych w ściekach. System ten stanowi wypełnienie naczelnej zasady: „zanieczyszczający płaci”, która wynika z wspólnotowego prawa ochrony środowiska oraz pozwala realizować postanowienia Ramowej Dyrektywy Wodnej, w tym art. 9 nakładający na państwa członkowskie obowiązek pokrywania przez użytkowników wody kosztów usługi w zakresie jej dostarczania oraz zapewnienia odpowiedniego poziomu czystości wód, jak również kosztów środowiskowych.

 

Inne publikacje o tej tematyce na Ekoportalu:

Analizy ekonomiczne w Ramowej Dyrektywie Wodnej Unii Europejskiej – artykuł z czasopisma „Gospodarka Wodna”

 

Zasady ogólne dotyczące systemu opłat ekologicznych, w tym obowiązujących w gospodarce wodno-ściekowej zawarte są w ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz.150, z późn. zm.), gdzie określono istotne czynniki, od których zależy wysokości opłat, podstawowe zasady ich naliczania oraz tryb postępowania dotyczący ich wnoszenia, przypadki zwolnienia od obowiązku wniesienia opłat, jak również maksymalne stawki tych opłat. Zgodnie z tym systemem podmiot korzystający ze środowiska, w tym dokonujący poboru wód czy wprowadzający ścieki do wód lub do ziemi, ustala we własnym zakresie wysokości opłaty należnej i wnosi ją na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Opłaty powinny być wnoszone w terminie do końca miesiąca następującego po upływie każdego półrocza. Podmiot pobierający wodę z zasobu lub wprowadzający ścieki do środowiska bez wymaganych pozwoleń wodnoprawnych ponosi opłatę podwyższoną. Obecnie jest to podwyżka o 500 %. Zasada ta ma na celu dyscyplinowanie do posiadania tych pozwoleń, a tym samym do wyposażania się w niezbędne urządzenia służące ochronie środowiska.

Jednostkowe stawki opłat, które mają zastosowane do naliczania opłaty w zakresie poboru wód i wprowadzania ścieków, określone są w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 października 2008 r. w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. z 2008 r., Nr 196, poz. 1217, z późn. zm.).

Zarówno stawki górne podane w art. 290 Prawa ochrony środowiska, jak i jednostkowe są rokrocznie waloryzowane w stopniu odpowiadającym średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem za rok poprzedni. Wysokość tych stawek jest ogłaszana przez Ministra Środowiska w formie obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym RP, nie później niż do 31 października każdego roku. W 2011 r. będą obowiązywały stawki określone w obwieszczeniu Ministra Środowiska z dnia 4 października 2010 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2011 (M. P. z 2010 r., Nr 74, poz. 945).