Zasady ochrony wód w Polsce

Autor: Aleksandra Skowysz

 

Wprowadzenie    kwadrat_fiol    Zasoby wodne      kwadrat_fiol    Retencjonowanie wód - mała retencja wodna   Regulacje prawne ochrony wód    kwadrat_fiol    Zasady ochrony wód    kwadrat_fiol    Sposoby korzystania z wód    kwadrat_fiol    Zarządzanie zasobami wodnymi    kwadrat_fiol    Planowanie w gospodarowaniu wodami     kwadrat_fiol    Naruszenia przy korzystaniu z wód    kwadrat_fiol    Zarządzanie jakością wody w kąpieliskach

 

Najistotniejsze uwarunkowania prawne regulujące problematykę ochrony wód w Polsce zawarte są w ustawie z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2010 r., Nr 182, poz. 1228, z późn. zm.), w której w Dziale II Ochrona wód określono zasady postępowania z różnymi rodzajami ścieków, zakazy i ograniczenia w zakresie korzystania z wód oraz instrumenty prawne, za pomocą których chroni się jakość zasobów wodnych, w szczególności tych ujmowanych do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia oraz zaopatrzenia zakładów wymagających wody wysokiej jakości (branża spożywcza, farmaceutyczna). Jedna z naczelnych reguł Prawa wodnego jest to, aby gospodarowanie wodami odbywało się zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, nie dopuszczało do pogorszenia się ekologicznych funkcji wód oraz stanu ekosystemów lądowych.

Ochronę zasobów wodnych z punktu widzenia kwestii jakie podlegają ochronie można podzielić na ochronę ilościową i jakościową.

 

Ilościowa ochrona wód

 

Polega na racjonalnej eksploatacji wody z zasobu naturalnego. Oznacza to, że powinna być zachowana równowaga hydrodynamiczna między ilością wody czerpanej a zasilaniem zasobu. Wymaga ona poznania wielkości zasobów wód w poszczególnych regionach kraju, ustalenia rejonów deficytowych, rejestrowania poboru wód podziemnych i powierzchniowych, w szczególności jeżeli odbywa się on na skalę wykraczającą poza zwykłe korzystanie z wód. Instrumentem, który pozwala na nadzorowanie poborów wody są pozwolenia wodnoprawne oraz system opłat środowiskowych. Jednym z obowiązków mających na celu kontrolę ilości wody pobieranej bezpośrednio z zasobu, a tym samym do dyscyplinowania do oszczędnego gospodarowania wodami, jest wymóg wynikający z art. 46 ust. 4 Prawa wodnego. Zobowiązuje on zakłady, które pobierają wodę w ilości większej niż 100 m3/dobę do dokonywania systematycznych pomiarów ilości pobieranej wody.

 

Jakościowa ochrona wód

 

Polega na zabezpieczeniu ich przed emisją różnego rodzaju substancji (przykładowo: organicznych, biogennych, metali ciężkich, ropopochodnych) pochodzących ze źródeł punktowych (np. wylot kolektora ściekowego) i obszarowych (pola uprawne, tereny zurbanizowane itp.). W tym przypadku również w celu kontroli podmiotów emitujących zanieczyszczenia wraz ze ściekami wprowadzanymi do wód lub do ziemi3 istotną rangę będą miały pozwolenia wodnoprawne oraz system środków finansowo-prawnych w postaci opłat środowiskowych i kar administracyjnych.

 

System prawny

Wynika zasadniczo z Prawa wodnego oraz wykonawczego do niego rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. z 2006 r., Nr 137, poz. 984, z późn. zm.), w którym określono najwyższe dopuszczalne normy emisyjne różnego rodzaju zanieczyszczeń zawartych w ściekach. Ww. normy uzależnione są od rodzaju ścieków, tzn. czy są to ścieki bytowe, komunalne, przemysłowe, czy wody opadowe i roztopowe.

Dla ścieków komunalnych i bytowych najbardziej charakterystyczne będą takie wskaźniki zanieczyszczeń, jak: BZT5, zawiesina ogólna oraz biogeny (azot i fosfor). Ich dopuszczalne wartości zostały wyszczególnione w załączniku 1 do ww. rozporządzenia.

System prawny wynikający z rozporządzenia również szczegółowo reguluje wymagania w przypadku wprowadzania do środowiska ścieków pochodzących z własnego gospodarstwa domowego lub rolnego. Zgodnie z §11 ust. 5 oraz ust. 6 tego rodzaju ścieki mogą być wprowadzane odpowiednio:

  • do ziemi w granicach własnego gruntu, gdy ich ilość nie przekracza 5 m3/dobę, BZT5 ścieków dopływających jest redukowane minimum o 20 %, a zawartość zawiesin ogólnych o co najmniej 20% oraz przy spełnieniu wymogu odnoszącego się do 1,5 m miąższości warstwy gruntu, która musi oddzielać miejsce wprowadzania ścieków od najwyższego użytkowego poziomu wodonośnego wód podziemnych;
  • do urządzeń wodnych, w granicach gruntu stanowiącego własność wprowadzającego, jeżeli ilość ścieków jest mniejsza niż 5m3/dobę, ścieki odpowiadają wymaganiom dla oczyszczalni o RLM od 2 000 do 9 999 określonym w załączniku 1 do rozporządzenia oraz przy spełnieniu warunku 1, 5 m odległości pomiędzy dnem urządzenia wodnego a najwyższym użytkowym poziomem wodonośnym.

 

Inne publikacje o tej tematyce na Ekoportalu:

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków bytowych do środowiska – materiał opracowany na zlecenie CIOŚ,

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków komunalnych do środowiska – materiał opracowany na zlecenie CIOŚ

Ścieki przemysłowe mogą być obciążone także znacznie niebezpieczniejszymi i trudniejszymi do usunięcia substancjami, takimi, jak metale ciężkie, zw. fluorowcoorganiczne, fosforoorganiczne, cynoorganiczne, biocydy itp. Do tego rodzaju ścieków zastosowanie będzie miał załącznik 3 (tabela I i II) omawianego rozporządzenia Ministra Środowiska.

Inne publikacje o tej tematyce na Ekoportalu:

Uwarunkowania prawne obejmujące zagadnienia dotyczące wprowadzania ścieków przemysłowych do środowiska – materiał opracowany na zlecenie CIOŚ

Charakterystycznymi zanieczyszczeniami limitowanymi dla ścieków opadowych i roztopowych są zawiesiny ogólne i węglowodory ropopochodne. Dla tego rodzaju ścieków dopuszczalne normatywy reguluje §19 ww. rozporządzenia.

Inne publikacje o tej tematyce na Ekoportalu:

Wymagania środowiskowe oraz środki finansowo-prawne dotyczące wprowadzania do środowiska wód opadowych – materiał opracowany na zlecenie CIOŚ

 

Ze względu na rodzaj podejmowanych działań, ochronę zasobów wodnych można podzielić na czynną i bierną.

 

Czynna ochrona wód

 

Wymaga stosowania urządzeń mających na celu oczyszczanie ścieków przed ich wprowadzeniem do środowiska. Jedną z naczelnych zasad jest tu obowiązek wynikający z art. 42 ust. 1 Prawa wodnego, mówiący iż wprowadzający ścieki do wód lub do ziemi są obowiązani zapewnić ochronę wód przed zanieczyszczeniem, w szczególności przez budowę i eksploatację urządzeń służących tej ochronie, a tam, gdzie jest to celowe, powtórne wykorzystanie oczyszczonych ścieków. Wybór miejsca i sposobu wykorzystania albo usuwania ścieków powinien minimalizować negatywne oddziaływania na środowisko. Zgodnie z art. 42 ust. 2 Prawa wodnego obiekt budowlany lub zespół tego typu obiektów, których użytkowanie jest związane z wprowadzaniem ścieków do wód lub do ziemi, nie może zostać oddany do użytkowania, jeżeli nie zostały spełnione wymagania, o których mowa w art. 76 Prawa ochrony środowiska. Są nimi:

  • wykonanie wymaganych przepisami lub określonych w decyzjach administracyjnych środków technicznych chroniących środowisko;
  • zastosowanie odpowiednich rozwiązań technologicznych, wynikających z ustaw lub decyzji;
  • uzyskanie wymaganych decyzji określających zakres i warunki korzystania ze środowiska;
  • dotrzymywanie na etapie wymaganych prawem badań i sprawdzeń, wynikających z mocy prawa standardów emisyjnych oraz określonych w pozwoleniu warunków emisji.

Zgodnie z art. 42 ust. 3 Prawa wodnego preferowanym rozwiązaniem kwestii związanych z gospodarką ściekową jest budowa systemów kanalizacji zbiorczej i oczyszczalni ścieków. Jednakże, jak wskazano w kolejnymi ust. 4, jeżeli budowa kanalizacji zbiorczej nie przyniosłaby korzyści dla środowiska lub powodowałaby nadmierne koszty to należy wówczas stosować systemy indywidualne lub inne rozwiązania zapewniające ochronę środowiska.

Szczegółowe obowiązki w zakresie ochrony wód w odniesieniu do właścicieli nieruchomości wynikają także z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu porządku i czystości w gminach (Dz. U. z 2005 r., Nr 236, poz. 2008, z późn. zm.). Zgodnie z ww. przepisem w przypadku zagospodarowywania ścieków pochodzących z gospodarstw domowych czy też rolnych preferowanym rozwiązaniem jest przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, wówczas nieczystości ciekłe trafią na zbiorczą oczyszczalnię ścieków, gdzie zostaną oczyszczone w sposób wysokoefektywny. Jeżeli jednak na terenie danej gminy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, ww. ustawa dopuszcza wyposażenie nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków lub w zbiornik bezodpływowy (tzw. szambo) spełniające warunki określone w odrębnych przepisach.

Natomiast zgodnie z art. 34 ust. 3 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r., Nr 243, poz. 1623) już na etapie starania się o pozwolenie na budowę np. domu jednorodzinnego wymagane są w ramach projektu budowlanego oświadczenia właściwych jednostek organizacyjnych o zapewnieniu dostaw wody i odbioru ścieków oraz o warunkach przyłączenia obiektu do sieci wodociągowych, kanalizacyjnych.

 

Inne publikacje o tej tematyce na Ekoportalu:

Wymagania środowiskowe dla ścieków pochodzących z własnego gospodarstwa domowego lub rolnego – materiał opracowany na zlecenie CIOŚ

 

Bierna ochrona wód

 

Jest realizowana głównie poprzez normy prawne zawarte w Dziale III rozdziale 1 Prawa wodnego.

Zgodnie z art. 38 Prawa wodnego celem ochrony wód jest utrzymywanie lub poprawa jakości wód oraz biologicznych stosunków w środowisku wodnym i na terenach podmokłych. Jego realizacja ma zapewnić przydatność wód do: zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, rekreacji oraz uprawiania sportów wodnych, wykorzystywania do kąpieli, bytowania ryb i innych organizmów wodnych w warunkach naturalnych, umożliwiających ich migrację.

System zakazów i ograniczeń zmierzających do zapewnienia ochrony wód wynika m.in. z art. 39 Prawa wodnego. Zgodnie z tą regulacją zakazuje się wprowadzania ścieków:

  • bezpośrednio do wód podziemnych;
  • do ziemi, gdy stopień oczyszczania ścieków lub miąższość utworów skalnych nad zwierciadłem wód podziemnych nie stanowi zabezpieczenia tych wód przed zanieczyszczeniem;
  • do wód powierzchniowych, jeżeli jest to sprzeczne z warunkami wynikającymi z istniejących form ochrony przyrody, utworzonych stref ochrony zwierząt łownych albo ostoi, a także stref ochronnych ujęć wód i obszarów ochronnych głównych zbiorników wód podziemnych;
  • do wód stojących (np. jezior).

Regulacje te mają istotne znaczenie w przypadku instalowania na terenie nieruchomości przydomowej oczyszczalni ścieków. Z punktu widzenia osób korzystających w celach rekreacyjnych z akwenów wodnych ważny jest zakaz wprowadzania ścieków do wód powierzchniowych lub do ziemi w obrębie kąpielisk, plaż publicznych nad wodami oraz w odległości mniejszej niż 1 km od ich granic.

Art. 40 PW zabrania m.in. wprowadzania do wód odpadów, spławiania śniegu pochodzącego z terenów zanieczyszczonych (tj. miasta, bazy transportowe, drogi o dużym natężeniu ruchu, składowiska, tereny przemysłowe), mycia pojazdów w wodach powierzchniowych oraz nad ich brzegami, pobierania z wód powierzchniowych wody bezpośrednio do opryskiwaczy rolniczych oraz mycia tego typu urządzeń w tych wodach.

Przykładem biernej ochrony wód jest także wynikający z art. 51 – 61 Prawa wodnego system prawny mający na celu tworzenie stref ochronnych ujęć wód czy też obszarów ochronnych głównych zbiorników wodnych. System ten ma zasadniczo zapobiegać działaniom inwestycyjnym mogącym powodować pogorszenie jakości wody ujmowanej do zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia oraz zaopatrzenia zakładów produkujących żywność i farmaceutyki. W obrębie strefy ochronnej obowiązują zakazy, nakazy i ograniczenia w zakresie użytkowania gruntów oraz korzystania z wody. Strefy ustanawiane są na wniosek i koszt właściciela ujęcia wody, w drodze aktu prawa miejscowego wydawanego przez dyrektora odpowiedniego RZGW. Strefę ochronną ujęcia dzieli się na teren ochrony bezpośredniej (który należy ogrodzić i oznakować) oraz pośredniej.


3. Wprowadzaniem ścieków do ziemi jest także wprowadzanie ścieków do urządzeń wodnych, z wyjątkiem kanałów oraz zbiorników, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1 lit. c (art. 31 ust. 5 Prawa wodnego).