Geoparki i inne obiekty geoturystyczne w Polsce

autor: Aneta Fryze, CIOŚ

 

Turystyka mająca na celu poznawanie obiektów geologicznych, z roku na rok zyskuje na popularności z uwagi na atrakcyjność wizualną i poznawczą, i nierzadko pojawiający się element ryzyka wynikający z trudnej dostępności obiektu.

Obiekty te to głównie wartości przyrody nieożywionej, różnorodne w formie (np. pojedyncze głazy, skamieniałości czy też skupiska minerałów lub charakterystyczne elementy rzeźby terenu).

Przepiękne górskie tereny, unikatowe (pod względem rzeźby) skały w Karkonoskim Parku Narodowym czy zachwycająca skarpa nad potokiem Ścinawka na krawędzi "Golińskiego Lasu" nie powinny umknąć naszej uwadze podczas pieszych wycieczek.

Wiele takich miejsc ma szczególne znaczenie z punktu widzenia ochrony przyrody i zostało objętych ochroną jako pomniki przyrody (np. skałki, głazy narzutowe, jaskinie) lub jako stanowiska dokumentacyjne (np. odsłonięcia geologiczne). Obiekty geologiczne mogą również znajdować się na terenach objętych obszarowymi formami ochrony, np. w parku krajobrazowym lub narodowym, co świadczy, że w ich otoczeniu występują również inne cenne pod względem przyrodniczym elementy, należące do przyrody ożywionej.

Pierwszym parkiem na świecie, który objął ochroną również elementy abiotyczne był Park Narodowy Yellowstone w 1872 r. Ochroną zostały objęte m.in. gejzery, wulkany błotne, gorące źródła i wodospady. W Polsce pierwsze inwentarze zabytków geologicznych oraz powołanie Komisji do spraw Ochrony Przyrody Nieożywionej miały miejsce na początku XX w.

 

W ostatnich latach w Polsce i na świecie zwrócono szczególną uwagę na możliwość przygotowania takich obiektów do przyjęcia turystów tworząc tzw. obiekty geoturystyczne, dostępne dla oka w sposób naturalny (np. kaniony rzek, jaskinie) lub odsłonięte w wyniku działalności gospodarczej (kopalnie minerałów) lub naukowej - np. prac geologicznych (stanowiska i obszary geologiczne).

Większe skupiska geostanowisk i ciekawych obszarów geologicznych zaczęto grupować w parki geologiczne, popularnie zwane geoparkami.

Utworzenie geoparków nie tylko podkreśla rangę takich miejsc, ale również sprzyja tworzeniu nowych miejsc pracy, np. w geoturystyce i może być bodźcem dla regionalnego zrównoważonego rozwoju gospodarczego, co jest spójne z ideą ekoturystyki.

Należy pamiętać, że idea geoturystyki ma również na celu wspieranie ochrony przyrody. Dlatego tak ważne jest aby podczas aktywnego zwiedzania parków oraz geoparków ścieżki przemierzać w sposób rozważny i nie zabierać ze sobą znalezionych minerałów i skamieniałości. Dziedzictwo geologiczne jest dobrem wspólnym i wszyscy powinni mieć możliwość podziwiania tych unikalnych miejsc. Odnowienie raz utraconych zasobów geologicznych trwa miliony lat.

 

Inicjatywa tworzenia geoparków jako obszarów przedstawiających szczególne wartości geologiczne sformułowana została przez Oddział do Spraw Nauk o Ziemi UNESCO w połowie lat 90-tych ubiegłego wieku. W 1998 UNESCO uruchomiło program utworzenia Globalnej Sieci Narodowych Geoparków, mający objąć ponad 500 geoparków, z których do połowy 2011 r. powstało 77. Dla celów tego programu stworzono międzynarodowo uznawaną nazwę „Geopark UNESCO”.

 

Do 2011 r. status Geoparku Krajowego Polski został nadany 3 geoparkom:

  1. Geoparkowi – Łuk Mużakowa,
  2. Geoparkowi – Góra Św. Anny,
  3. Geoparkowi – Karkonoski Park Narodowy wraz z otuliną.

W kolejnych latach o status Geoparku Krajowego będą starać się kolejne geoparki. W chwili obecnej ubiega się o niego m.in. Geopark „Kamienny Las na Roztoczu”.

 

W dniu 17 września 2011 r. w norweskim mieście Langesund został wręczony certyfikat Europejskiego Geoparku dla Parku Krajowego Łuk Mużakowa - pierwsze takie wyróżnienie w Polsce. Włączenie polskiej części Łuku Mużakowa w struktury Europejskiej Sieci Geoparków podnosi rangę realizowanej w Polsce działalności turystycznej oraz podkreśla wartość przyrody nieożywionej występującej w tym miejscu.

Obszary geologiczne są ważną częścią naszego dziedzictwa geologicznego i pozwalają lepiej zrozumieć procesy jakie zachodziły na tych terenach tysiące a nawet miliony lat temu. Warto odwiedzać parki geologiczne, aby przekonać się na własne oczy jak bardzo bogate pod względem przyrodniczym są te miejsca.

 

Na stronie Państwowego Instytutu Geologicznego znajduje się szczegółowy Centralny Rejestr Geostanowisk Polski.

 

W „Katalogu obiektów geoturystycznych w Polsce", dostępnym na stronach Ministerstwa Środowiska, można zapoznać się z opisem 100 najbardziej reprezentatywnych dla regionów naszego kraju stanowisk i obszarów geologicznych:

Inne strony o tej tematyce: