Pomnik przyrody

Warszawa, dnia 18 lipca 2006r.
aut. tekstu: Ireneusz M. Kuciński
Artykuł udostępniony przez Ligę Ochrony Przyrody

Osobą która wprowadziła do języka polskiego pojęcie "pomnik" w odniesieniu do tworu natury był Adam Mickiewicz w księdze czwartej poematu "Pan Tadeusz". Prawdopodobnie uczynił to pod wpływem Aleksandra Humbolta (1769-1859), który jako pierwszy użył w nomenklaturze naukowej określenia "pomnik przyrody".Do prawodawstwa pojęcie "pomnik przyrody" wprowadzono dopiero w 1949r. i powtórzono po ponad 40 latach w ustawie z 1991r.

Wg obowiązującej nowej ustawy z 16 kwietnia 2004r., art. 40, ust. 1 "pomnikiem przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie".

Uznanie za pomnik przyrody następuje w drodze rozporządzenia albo uchwały rady gminy, jeżeli wojewoda nie uchwalił tej formy ochrony. Obiekt uznany za pomnik przyrody jest chroniony prawem i nie może być niszczony, przekształcany, a wszystkie prowadzone prace ingerujące w chroniony obiekt nie związane z jego konserwacją są zakazane. W Polsce do końca XII 2004r. zarejestrowanych było 33865 pomników przyrody z czego najwięcej jest pojedynczych drzew, grup drzew i alej. W całym kraju liczba pomników ciągle się powiększa, dzięki dokładniejszemu rozpoznaniu walorów i wartości przyrodniczych.

Największym i najbardziej znanym drzewem liściastym uznanym za pomnik jest 670 letni dąb "Bartek" o obwodzie 916 cm koło Zagnańska. Natomiast najstarszym, o ile jeszcze żyje jest cis pospolity w miejscowości Henrykowie Lubańskim, który może liczyć obecnie 1271 lat. Pomnikiem przyrody mogą być również okazałe głazy narzutowe, których przenoszenie lub zdrapywanie porastających je mchów i porostów jest zabronione. Również źródła lub zespoły źródeł nazywane terenami źródliskowymi mogą być objęte tą formą ochrony. Obiekty te są miejscem występowania unikalnej flory i fauny, ze względu na istniejące tu ekosystemy. Coraz rzadziej spotykane są ze względu na postępującą degradację środowiska naturalnego, która prowadzi do zaniku lub zanieczyszczenia terenów źródliskowych.