Sieć IMPEL gwarancją jednolitego wdrażania prawa ochrony środowiska w Unii Europejskiej

Właściwe wdrażanie przepisów ochrony środowiska jest kwestią o znaczeniu podstawowym dla zainteresowanych agend Unii Europejskiej oraz instytucji odpowiedzialnych za wprowadzenie i egzekucję prawa ekologicznego w poszczególnych krajach Wspólnoty. Kwestia ta w przeszłości była traktowana niejednorodnie. Obserwowano różne podejścia do problematyki wdrażania i stosowania prawa ochrony środowiska w krajach Unii. Różnice te wpływały niekorzystnie na efektywność działań zmierzających do poprawy stanu środowiska na kontynencie europejskim. Dlatego kwestia jednolitego wdrażania przepisów ekologicznych stała się w pewnym momencie jednym z głównych celów służb ochrony środowiska w Unii Europejskiej. Uznano, że do osiągnięcia wspomnianego wyżej celu niezbędna jest bliższa współpraca organizacji odpowiedzialnych za wdrażanie przepisów ekologicznych. Przekonanie to legło u podstaw stworzenia Europejskiej Sieci ds. Wdrażania i Egzekucji Prawa Ochrony Środowiska (IMPEL). IMPEL jest organizacją skupiającą instytucje zajmujące się wdrażaniem prawa ochrony środowiska i kontrolą jego przestrzegania w krajach członkowskich Unii Europejskiej. Dzięki sieci inspekcje ochrony środowiska wymieniają doświadczenia i informacje dotyczące praktycznego zastosowania prawa ochrony środowiska w poszczególnych krajach Wspólnoty. IMPEL rozpoczął działalność w roku 1992. Początkowo był nieformalną strukturą. Jednak w miarę upływu czasu jego znaczenie rosło. Obecnie sieć jest jedną z agend ściśle współdziałających z Komisją Europejską i Parlamentem Europejskim. Skupia 29 krajów – kraje członkowskie Unii Europejskiej oraz Bułgarię, Rumunię, Turcję i Norwegię.

Do najważniejszych celów IMPEL należy: nadawanie właściwego kierunku działaniom państw unijnych zmierzających do skuteczniejszego wdrażania i egzekwowania prawa ochrony środowiska, wymiana informacji i doświadczeń, analiza występujących problemów i wypracowywanie praktycznych zaleceń dotyczących wdrażania i egzekucji prawa ochrony środowiska w państwach członkowskich. Dużą wagę przykłada również do osiągnięcia większej spójności w podejściu do procesu wdrażania i egzekucji prawa UE, upowszechniania podobieństw i różnic krajowych systemów legislacyjnych oraz do rozwijania możliwie najlepszych praktyk w zakresie inspekcji, wydawania pozwoleń, monitorowania, raportowania i wdrażania prawa Unii Europejskiej.

Podstawowe znaczenie w działalności IMPEL mają posiedzenia plenarne, które odbywają się dwa razy do roku. Uczestniczą w nich przedstawiciele (narodowi koordynatorzy) wszystkich krajów członkowskich IMPEL oraz Komisji Europejskiej. Obrady prowadzone są przez przedstawiciela Komisji Europejskiej oraz reprezentanta kraju sprawującego w danym czasie prezydencję Unii Europejskiej. Posiedzenia plenarne poświęcone są dyskusji na temat strategicznych zamierzeń IMPEL. Oceniane są efekty poszczególnych działań sieci, określa się nowe zadania oraz akceptuje plany realizacji nowych projektów i przyjmuje założenia finansowe. Realizacja projektów jest częściowo finansowana przez Komisję Europejską ze znaczącym udziałem kraju inicjującego projekt.

Pomiędzy posiedzeniami plenarnymi prace IMPEL są prowadzone przez tzw. „poszerzoną trójkę”. W jej skład wchodzi przedstawiciel kraju aktualnie sprawującego prezydencję, kraju, który pełnił tę funkcję w poprzednim półroczu, państwa przygotowującego się do objęcia przewodnictwa UE oraz 2 przedstawicieli nowych krajów członkowskich zmieniających się w systemie rotacyjnym. To rozwiązanie daje inspektorom ochrony środowiska z nowych państw członkowskich duże możliwości oddziaływania na politykę i zadania realizowane w ramach sieci. Ma ono jednak charakter tymczasowy. Należy się spodziewać, iż zostanie zrewidowane po przyjęciu konstytucji przez UE.

Ważną rolę w pracach sieci odgrywa sekretariat, który został ulokowany w Brukseli, w siedzibie Dyrekcji Generalnej Środowisko. Jego zdaniem jest utrzymywanie kontaktów roboczych z krajowymi koordynatorami oraz innymi członkami IMPEL, organizacja spotkań, konsultacji inspektorów skupionych w IMPEL z przedstawicielami KE, Parlamentu Europejskiego, komitetów unijnych, organizacja posiedzeń plenarnych itp.

Bieżąca działalność sieci skupia się w komitetach tzw. clusters. Spotykają się one dwa razy w roku zwykle na sesjach poprzedzających posiedzenia plenarne. Obecnie działają trzy clusters. Pierwszy z nich cluster 1 – Training and Exchange koncentruje się na projektach i działaniach związanych z prowadzeniem inspekcj, ze szczególnym uwzględnieniem takich zagadnień jak: szkolenia i wymiana doświadczeń, porównanie i ocena różnych praktyk, opracowywanie minimalnych kryteriów. Działania drugiego - AC Cluster poświecone są wspieraniu specyficznych potrzeb nowych krajów członkowskich i kandydujących. Trzeci - TFS Cluster zajmuje się sprawami związanymi z transgranicznym przemieszczaniem odpadów.

Stałe komitety mogą powoływać do życia grupy robocze, zajmujące się realizacją konkretnych projektów, proponowanych przez członków IMPEL. Projekty te obejmują zarówno wykonanie analizy, jak i przeprowadzenie seminarium, szkolenia lub warsztatu na temat, który szczególnie interesuje kraj inicjujący projekt. Po zebraniu uwag projekt jest przekazywany do akceptacji na posiedzeniu plenarnym. Clusters pełnią także funkcje komitetu doradczo-sterującego do spraw poszczególnych projektów. Na posiedzeniach clusters oceniane są raporty z realizacji projektów i omawiane decyzje dotyczące dalszego wykorzystania uzyskanych rezultatów.

Każdy kraj członkowski IMPEL ma swojego krajowego koordynatora, który jest punktem kontaktowym w sprawach związanych organizacją i działaniem sieci. Funkcję krajowego koordynatora na Polskę, zgodnie z decyzją ministra środowiska, pełni przedstawiciel Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Kraje członkowskie są zachęcane do tworzenia krajowych sieci IMPEL. W Polsce taka sieć powstała w roku 2003 i skupia wyznaczonych przedstawicieli wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska. Krajowa sieć pozwala na upowszechnienie metod działania wypracowanych i zalecanych przez sieć w całym kraju i zwiększa możliwości bezpośredniego udziału ekspertów z wojewódzkich inspektoratów w projektach, seminariach, szkoleniach i warsztatach organizowanych w ramach sieci.

Działania podejmowane przez IMPEL określone są w wieloletnim planie działań. W latach 2004 – 2008 za cel postawiono sobie zwiększenie efektywności wdrażania i egzekucji prawa ochrony środowiska, co wymagać będzie promowania ulepszonych standardów dotyczących pozwoleń, inspekcji, monitorowania i egzekwowania przepisów przez kraje członkowskie oraz usprawnienia wymiany informacji na temat najlepszych praktyk wdrażania prawa. Powyższe cele zamierza się osiągnąć przez wzmocnienie struktur organizacyjnych i metod organizacji pracy, poprawę wydajności pracy dzięki skoncentrowaniu się na tym, co najważniejsze, odpowiednim programowaniu i planowaniu inspekcji, racjonalnym raportowaniu i wdrożeniu wskaźników oceny efektów działań egzekucyjnych. Dużą wagę przywiązuje się do rozwoju dobrych praktyk, czyli uczenia się od siebie przez porównywanie efektów pracy w zakresie inspekcji i wydawania pozwoleń w poszczególnych krajach. IMPEL zamierza również poszukiwać nowych dróg i metod wpływania na proekologiczną aktywność zakładów przez wdrażanie alternatywnych rozwiązań (od dobrowolnych sposobów mobilizowania zakładów poprzez negocjacje do rozwiązań nakazowo-karnych). Członkowie sieci będą również uczestniczyć w procesie tworzenia lepszego prawa przekazując informacje, opinie i komentarze na temat skuteczności rozwiązań przyjętych w prawodawstwie.