Prawa i obowiązki przedsiębiorców w związku z ustawą o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym

Kinga Kulesza

Z dniem 21 października 2005 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 lipca 2005r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz. U. Nr 180, poz. 1495), wdrażająca przepisy dyrektywy 2002/96/WE z dnia 27 stycznia 2003 r. w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (Dz. Urz. UE L 37 z 13.02.2003 r. str. 24, z późn. zm.).

Ustawa określa wymagania, jakim powinien odpowiadać sprzęt elektryczny i elektroniczny, zasady postępowania ze zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w celu zmniejszenia ilości powstających z niego odpadów oraz zminimalizowania oddziaływania zawartych w nim substancji na ludzi i środowisko.

Mimo, że ustawa weszła w życie w 2005 r. wiele kluczowych przepisów ustawy zaczęło lub zacznie obowiązywać w terminach późniejszych. Na przykład przepisy związane z wnoszeniem zabezpieczenia finansowego weszły w życie w styczniu 2006 r., obowiązek prowadzenia rejestru firm zajmujących się gospodarowaniem zużytym sprzętem wszedł w życie dopiero w lipcu 2006 r. W październiku 2006 r. wszedł w życie przepis dotyczący umieszczania na fakturach, przez przedsiębiorców[1] wprowadzających do obrotu sprzęt elektryczny i elektroniczny, numerów rejestrowych nadanych tym przedsiębiorcom przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Ponadto obowiązek osiągania odpowiednich poziomów odzysku i recyklingu danego sprzętu wejdzie w życie w 2008 r.

Późniejsze daty wejścia w życie, w szczególności tych ostatnich postanowień, wynikają wprost z prawa unijnego i związane są z uzyskaniem przez Polskę dwuletniego okresu przejściowego, o czym stanowi decyzja Komisji 2004/486/WE z dnia 26 kwietnia 2004 r. przyznająca Cyprowi, Malcie i Polsce pewne tymczasowe odstępstwa od dyrektywy 2002/96/WE w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, na mocy której przyznano Polsce czasową derogację w zakresie osiągania poziomów zbierania zużytego sprzętu, odzysku i recyklingu.

Przepisami objęte są zarówno urządzenia, których prawidłowe działanie zależy od dopływu prądu elektrycznego lub obecności pól elektromagnetycznych, oraz mogące służyć do wytwarzania, przesyłu lub pomiaru prądu elektrycznego lub pól elektromagnetycznych i zaprojektowanych do użytku przy napięciu elektrycznym nieprzekraczającym 1 000 V dla prądu zmiennego lub 1 500 V dla prądu stałego, zaliczone do grup przedstawionych w załączniku do ustawy, jak również przedsiębiorcy biorący udział w sprzedaży sprzętu i gospodarowaniu zużytym sprzętem.

Obowiązki wprowadzającego sprzęt

Wprowadzającym sprzęt jest przedsiębiorca, który produkuje i sprzedaje pod własnym oznaczeniem sprzęt, sprzedaje pod własnym oznaczeniem sprzęt wyprodukowany przez innego przedsiębiorcę lub prowadzi działalność związaną z importem lub wewnątrzwspólnotowym nabyciem sprzętu.

Wprowadzający sprzęt, który prowadził działalność przed dniem wejścia w życie przepisów ustawy, był obowiązany uzyskać do dnia 30 września 2006 r. numer rejestrowy nadany przez Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ). W przypadku wprowadzającego sprzęt, który rozpoczyna działalność po dacie wejścia w życie przepisów, składa on wniosek o wpis do rejestru przed rozpoczęciem działalności.

Od 1 października 2006 r. wprowadzający sprzęt jest obowiązany umieszczać otrzymany od GIOŚ numer rejestrowy na fakturach i innych dokumentach, sporządzanych w związku z wykonywaniem działalności gospodarczej związanej z obrotem sprzętem elektrycznym i elektronicznym. Znaczy to, że jeżeli przedsiębiorca zajmuje się np. importem sprzętu elektrycznego i elektronicznego i mebli to jest obowiązany umieszczać numer rejestrowy tylko na dokumentach związanych z obrotem sprzętem elektrycznym i elektronicznym.

Należy zaznaczyć, że przedsiębiorcy wprowadzający sprzęt są podzieleni na:

- wprowadzających sprzęt przeznaczony dla gospodarstw domowych i

- wprowadzających sprzęt inny niż przeznaczony dla gospodarstw domowych.

Wiele trudności sprawia przedsiębiorcom odpowiednie zaklasyfikowanie swojej działalności do jednej z ww. grup.

Dlatego też należy wyjaśnić, że sprzęt nie jest przeznaczony dla gospodarstw domowych, jeżeli łącznie spełnia następujące warunki:

-         jego głównym odbiorcą jest przemysł, firmy, przedsiębiorstwa, instytucje,

-         jego konstrukcja i funkcje nie uzasadniają zastosowania w gospodarstwach domowych,

-         nie jest wprowadzany na rynek z myślą o detalicznych nabywcach.

W przeciwnym wypadku sprzęt należy uznać za przeznaczony dla gospodarstw domowych.

Po tym krótkim wyjaśnieniu można przejść do dalszego opisu obowiązków wprowadzających sprzęt.

Wprowadzający sprzęt przeznaczony dla gospodarstw domowych ma obowiązek dołączyć do tego sprzętu informację o:

-   zakazie umieszczania zużytego sprzętu łącznie z innymi odpadami - znak graficzny przekreślonego pojemnika na odpady
          (znak ten umieszcza się na sprzęcie wprowadzonym na rynek po sierpniu 2005r.),

-   potencjalnych skutków dla środowiska i zdrowia ludzi wynikających z obecności składników niebezpiecznych,

-    masie sprzętu.

 Oprócz dołączania do sprzętu informacji wprowadzający ma obowiązek informować klientów o systemie zbierania zużytego sprzętu oraz roli jaką gospodarstwa domowe spełniają w przyczynianiu się do ponownego użycia i odzysku sprzętu.

Wprowadzający sprzęt jest obowiązany sporządzić za każdy kwartał, w którym nastąpiło wprowadzenie sprzętu, sprawozdanie do GIOŚ o ilości i masie wprowadzonego sprzętu z wyszczególnieniem masy baterii i akumulatorów stosowanych na potrzeby działania sprzętu.

Ponadto na wprowadzającym sprzęt ciąży obowiązek sporządzania i przekazywania do GIOŚ:

-   do 30 dnia miesiąca po kwartale, sprawozdania o masie zużytego sprzętu zebranego, poddanego przetwarzaniu, odzyskowi, w tym recyklingowi oraz unieszkodliwieniu;

-   do 31 dnia marca po roku, w którym nastąpiło zebranie lub odzysk, w tym recykling sprawozdania o osiągniętych poziomach zbierania, odzysku i recyklingu zużytego sprzętu.

Z dniem wejścia w życie ustawy zaczęły obowiązywać przepisy stanowiące, że wprowadzający sprzęt przeznaczony dla gospodarstw domowych jest zobowiązany do organizacji i sfinansowania odbierania od prowadzących punkty zbierania zużytego sprzętu, przetwarzania, odzysku, w tym recyklingu i unieszkodliwiania zużytego sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych. Od 1 stycznia 2008 r. zacznie obowiązywać przepis nakładający na wprowadzającego sprzęt przeznaczony dla gospodarstw domowych obowiązek zapewnienia zbierania zużytego sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych, jeśli ten zużyty sprzęt powstał ze sprzętu wprowadzonego na terytorium kraju:

- po dniu 13 sierpnia 2005r. - obowiązek dotyczy wprowadzającego sprzęt w stosunku do sprzętu, który został przez niego wprowadzony;

- do dnia 13 sierpnia 2005r. – obowiązek dotyczy wprowadzającego sprzęt tej samej grupy proporcjonalnie do jego udziału w masie wprowadzonego sprzętu.

W przypadku wprowadzającego sprzęt inny niż przeznaczony dla gospodarstw domowych jest on zobowiązany do  zorganizowania i sfinansowania zbierania, przetwarzania, odzysku, w tym recyklingu i unieszkodliwiania zużytego sprzętu pochodzącego od użytkowników innych niż gospodarstwa domowe.

Ponadto przedsiębiorcy wprowadzający do obrotu sprzęt elektryczny i elektroniczny od 1 stycznia 2008 r. będą zobowiązani do osiągnięcia, zależnie od rodzaju zużytego sprzętu 80%, 75% lub 70% odzysku masy zużytego sprzętu oraz recyklingu 75%, 65% lub 50% jego części składowych, materiałów i substancji.

Także z dniem 1 stycznia 2008 r. opłata produktowa[2] będzie naliczana w przypadku  braku osiągnięcia wymaganych poziomów odzysku. Od tego czasu wprowadzający sprzęt i organizacja odzysku będą zobowiązane do składania do GIOŚ rocznego sprawozdania o wysokości należnej opłaty produktowej za niewywiązanie się z obowiązku odzysku.

Poza tym wprowadzający sprzęt, na podstawie zawieranych umów, musi zapewnić sieć zakładów przetwarzania o zdolnościach przetwórczych umożliwiających przetworzenie zebranego zużytego sprzętu, obejmującą terytorium kraju. Przy czym za „sieć” uznaje się również jeden zakład przetwarzania, jeżeli jego zdolności przetwarzania są wystarczające dla zapewnienia odpowiedniego poziomu odzysku i recyklingu wprowadzającemu sprzęt, z którym podpisał umowę.

Wprowadzający sprzęt z grupy 5 (Sprzęt oświetleniowy) rodzaje 2–5 (są to lampy fluorescencyjne, wyładowcze i sodowe) jest obowiązany do przekazania, w drodze umowy, organizacji odzysku obowiązków związanych z realizacją ustawy.

Wprowadzający sprzęt przeznaczony dla gospodarstw domowych ma obowiązek podpisania umowy z organizacją odzysku (dane zarejestrowanych organizacji odzysku znajdują się na stronie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska - www.gios.gov.pl), która przejmie od niego obowiązki związane z gospodarowaniem odpadami, lub też wnieść zabezpieczenie finansowe.

Zabezpieczenie finansowe należy uiszczać w przypadku gdy:

-   nie posiadamy zawartej umowy z organizacją odzysku sprzętu elektrycznego i elektronicznego;

-   umowa z organizacją odzysku wygasła lub ją rozwiązano;

-   została otwarta likwidacja lub ogłoszono upadłość organizacji odzysku.

Zabezpieczenie, wpłacane na dany rok kalendarzowy, przeznaczone jest na sfinansowanie zbierania, przetwarzania, odzysku, w tym recyklingu i unieszkodliwiania zużytego sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych powstałego z tego samego rodzaju sprzętu, który wprowadzający umieścił na rynku.

Obowiązki zbierającego zużyty sprzęt

Przez zbierającego zużyty sprzęt rozumie się:

- prowadzących punkty zbierania zużytego sprzętu, w tym sprzedawców hurtowych i detalicznych,

- gminną jednostkę organizacyjną prowadzącą działalność w zakresie odbierania odpadów komunalnych i przedsiębiorcę posiadającego zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie odbierania odpadów komunalnych (na podstawie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach).

Obowiązkiem przedsiębiorcy zbierającego zużyty sprzęt jest selektywne zbieranie zużytego sprzętu oraz nieodpłatne przyjmowanie zużytego sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych. Wiele zastrzeżeń budzi kwestia, czy nieodpłatne przyjmowanie zużytego sprzętu pochodzącego z gospodarstw domowych oznacza sytuację kiedy użytkownik sam przynosi odpad, czy też kiedy przedsiębiorca przyjeżdża własnym transportem po odbiór selektywnie zgromadzonych odpadów. Otóż jest to ten pierwszy przypadek. Dlatego też nie jest zabronione pobieranie opłaty za transport jeżeli zbierający zużyty sprzęt przyjedzie po odbiór do użytkownika. Należy jednak pamiętać, że wówczas koszty mogą obejmować jedynie transport.

Zebrany sprzęt musi być przekazany do zakładu przetwarzania, wpisanego do rejestru GIOŚ. Zbierający powinien ponadto przekazać informację o swojej działalności wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, na terenie którego prowadzi działalność związaną ze zbieraniem zużytego sprzętu.

Zbierający zużyty sprzęt jest obowiązany do sporządzania i przekazywania do GIOŚ kwartalnego sprawozdania o masie zebranego, w danym kwartale, sprzętu i przekazanego do prowadzącego zakład przetwarzania.

Sprzedawcy detaliczni i hurtowi sprzętu przeznaczonego dla gospodarstw domowych są zobligowani do informowania osób kupujących sprzęt o wysokości kosztów gospodarowania zużytym sprzętem, w przypadku gdy wprowadzający sprzęt przekazali im taką informację. Ponadto obowiązani są umieszczać w punkcie sprzedaży informację o istniejących punktach zbierania sprzętu oraz sprzedawać sprzęt wraz z informacją: o masie sprzętu, potencjalnych skutkach dla środowiska i zdrowia ludzi, zakazu umieszczania zużytego sprzętu wraz z innymi odpadami.

Mają oni ponadto obowiązek przy sprzedaży sprzętu przyjąć nieodpłatnie zużyty sprzęt tego samego rodzaju i w ilości nie większej niż sprzedawany.

Sprzedawca detaliczny ma obowiązek przekazać zebrany zużyty sprzęt przedsiębiorcy prowadzącemu zakład przetwarzania lub do sprzedawcy hurtowego (który również ma przekazać odpady prowadzącemu zakład przetwarzania).

Prowadzący punkty zbierania zużytego sprzętu, w zależności od rodzaju prowadzonej działalności, muszą posiadać decyzję zezwalającą na zbieranie odpadów lub też zgłosić swoją jednostkę do rejestru prowadzonego przez starostę.

Obowiązki prowadzącego zakład przetwarzania

Trzeba wiedzieć, że minimalne wymagania jakie musi spełnić zakład przetwarzania to:

·        dla miejsca magazynowania zużytego sprzętu:

- nieprzepuszczalne podłoża wraz z urządzeniami do usuwania wycieków, separatorem cieczy oraz odstojnikiem i odolejaczem, o ile w czasie magazynowania może nastąpić wyciek,

- zadaszenie,

- zabezpieczenie uniemożliwiające dostęp osobom postronnym.

·        dla zakładu przetwarzania:

- urządzenie ważące,

- magazyn na zdemontowane części składowe przeznaczone do ponownego użycia,

- pojemniki do magazynowania baterii, kondensatorów zawierających PCB oraz innych odpadów zawierających składniki niebezpieczne, o ile w procesie przetwarzania powstają takie odpady,

- nieprzepuszczalne podłoża wraz z urządzeniami do usuwania wycieków, separatorem cieczy oraz odstojnikiem i odolejaczem, o ile w czasie magazynowania może nastąpić wyciek,

- urządzenia zapewniające oczyszczanie wód opadowych i roztopowych.

Prowadzący zakład przetwarzania, zgodnie z ustawą, przekazuje odpady przedsiębiorcy prowadzącemu działalność w zakresie recyklingu bądź innego niż recykling procesu odzysku.

Do obowiązków prowadzącego zakład przetwarzania należy również wydawanie, raz na kwartał, przedsiębiorcy wprowadzającemu sprzęt, z którym zawarł umowę dotyczącą przetwarzania, zaświadczeń o zużytym sprzęcie, a także sporządzanie kwartalnych sprawozdań dla GIOŚ o masie przyjętego sprzętu oraz rodzajach i masie odpadów powstałych z przetworzonego sprzętu przekazanych do uprawnionych jednostek.

Obowiązki prowadzącego działalność w zakresie recyklingu oraz innych niż recykling form odzysku

Prowadzący działalność w zakresie recyklingu oraz innych niż recykling form odzysku musi posiadać ważną decyzję na gospodarowanie odpadami, wydaną zgodnie z przepisami ustawy o odpadach, oraz obowiązany jest złożyć wniosek o wpis do rejestru GIOŚ.

Ponadto, raz na kwartał, na wniosek prowadzącego zakład przetwarzania, wydaje zaświadczenie potwierdzające recykling, lub inny sposób odzysku.

Zakład prowadzący działalność w zakresie recyklingu oraz innych niż recykling form odzysku przesyła do GIOŚ, raz na kwartał, sprawozdanie o masie przyjętych oraz poddanych odzyskowi odpadów ze zużytego sprzętu.

Obowiązki organizacji odzysku zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego

Wybrane zagadnienia na stronach resortu środowiska

• ENERGIA
• FUNDUSZE
• GOSPODARKA ODPADAMI
• INSTRUMENTY FINANSOWO-PRAWNE
• OCHRONA PRZYRODY
• OCHRONA ŚRODOWISKA W PROCESIE INWESTYCYJNYM
• OCHRONA ŚRODOWISKA W UNII EUROPEJSKIEJ
• POWIETRZE
• SYSTEMY ZWIĄZANE Z OCHRONĄ ŚRODOWISKA
• WODA
• ZIEMIA
• ZAGADNIENIA PRZEKROJOWE