Czy jesteś wytwórcą odpadów?

Łukasz Turowski

Nie istnieje działalność, w wyniku której nie powstają odpady. Nie oznacza to jednak (pomijając odpady komunalne), że zawsze jest się wytwórcą w rozumieniu obowiązującego prawa.

Definicja "wytwórcy"

Każdy z nas jest wytwórcą odpadów komunalnych. W związku z tym, każdy z nas ponosi koszty zagospodarowania tych odpadów. Jednak większość obowiązków związanych z wytwarzaniem odpadów komunalnych zostało nałożonych na prowadzących działalność w zakresie ich odbierania. Sytuacja ma się nieco inaczej w przypadku pozostałych rodzajów odpadów.

Ustawa o odpadach[1] definiuje wytwórcę odpadów jako "każdego, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów, oraz każdego, kto przeprowadza wstępne przetwarzanie, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej".

Przytoczony wyżej przepis dotyczy "każdego", a więc nie tylko prowadzących działalność gospodarczą, ale również, instytucji, szkół, organizacji oraz osób fizycznych.

Przyjrzyjmy się bliżej cytowanej definicji. Jej pierwsza część nie wymaga wyjaśnień: jeśli czyjaś działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów to mamy do czynienia z ich wytwórcą. Jeśli zajmuję się obróbką metali, to jestem wytwórcą odpadów w postaci metalowych skrawków, jeśli produkuję żywność to jestem wytwórcą odpadów opakowań po surowcach zużytych w trakcie produkcji, itd.

Proces wytwarzania odpadów zachodził będzie również w przypadku "zmiany ich charakteru lub składu". Oznacza to tyle, że jeśli ktoś prowadzi działalność polegającą na przetwarzaniu odpadów, w wyniku którego nadal mamy do czynienia z odpadami lecz o zmienionym składzie lub właściwościach, to proces ten będzie stanowił wytwarzanie odpadów.

Opisana wyżej część definicji jest szczególnie ważna dla większości przedsiębiorców[2] działających w branży gospodarki odpadami, którzy w przypadku przeprowadzenia "niepełnego" lub "nieudanego" procesu odzysku, z mocy obowiązującego prawa stają się dodatkowo wytwórcami odpadów.

Należy zwrócić uwagę na ostatni fragment definicji "wytwórcy", który może być dużym udogodnieniem dla wielu podmiotów. Otóż w przypadku świadczenia wymienionych w definicji usług (np. rozbiórka, remont, czyszczenie, konserwacja), wytwórcą powstałych w trakcie tych prac odpadów jest podmiot świadczący tę usługę. Przepis ten można wykorzystać w następujący sposób:

Rozważmy działalność polegającą na prowadzeniu zakładu obsługi i naprawy pojazdów. Z pewnością, co jakiś czas, w zakładzie tym trzeba będzie: wymieniać lampy fluorescencyjne (świetlówki), opróżniać separator oleju lub dokonać naprawy na miejscu któregoś z urządzeń.

Nie ulega wątpliwości, że istnienie wspomnianych zużytych "świetlówek", zgromadzonego w separatorze oleju oraz pozostałości z naprawy urządzeń jest ściśle związane z działalnością całego zakładu. Fakt ten nie musi jednak oznaczać, że przedsiębiorca prowadzący zakład jest wytwórcą odpadów.

W przypadku zlecenia przez niego innemu podmiotowi usług polegających na: wymianie lamp, oczyszczeniu separatora oraz naprawie urządzeń, to właśnie usługobiorca stanie się wytwórcą w rozumieniu przepisów ustawy o odpadach, i to na jego barkach spoczywały będą omówione pokrótce w dalszej części artykułu obowiązki. Natomiast jeśli te wszystkie wymienione wyżej czynności zostaną zrealizowane przez samego prowadzącego zakład (bez zlecania usługi) to on będzie wytwórcą odpadów w rozumieniu omawianych przepisów.

Opisane wyżej udogodnienie zawarte w definicji wytwórcy odpadów jest jednocześnie zobowiązaniem dla prowadzących działalność w zakresie wspomnianych wyżej usług. Jeśli zatem zawierając z przedsiębiorcą umowę na remont domu, nie zaznaczymy w niej, że stajemy się wytwórcą odpadów powstałych w wyniku świadczenia tej usługi, wytwórcą zawsze pozostaje usługobiorca.

Jedynie wyraźne wskazanie w umowie innego wytwórcy niż świadczący usługę może zwolnić go z obowiązku w pierwszej kolejności zainteresowania się wytworzonymi odpadami, a następnie prawidłowego ich zagospodarowania. W związku z tym warto zwracać szczególną uwagę na to, co np. firmy remontowo-budowlane robią z wytworzonymi przez siebie odpadami (na pewno nie powinny ich wrzucać do pojemników przeznaczonych na odpady komunalne).

Podstawowe obowiązki wytwórcy odpadów

Ustawa o odpadach, w zależności od ilości i rodzaju wytwarzanych odpadów, zobowiązuje ich wytwórcę do:

  • uzyskania decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami, jeśli wytwarza powyżej 100 kg odpadów niebezpiecznych rocznie,
  • przedłożenia informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobach gospodarowania nimi, jeśli wytwarza poniżej 100 kg odpadów niebezpiecznych albo powyżej 5 ton odpadów innych niż niebezpieczne rocznie,
  • uzyskania pozwolenia na wytwarzanie odpadów, jeśli w wyniku eksploatacji instalacji wytwarzane zostanie powyżej 1 tony odpadów niebezpiecznych lub powyżej 5 tysięcy ton odpadów innych niż niebezpieczne rocznie.

Wymagania związane z uzyskaniem powyższych decyzji oraz obowiązkiem przedłożenia wspomnianej informacji o wytwarzanych odpadach precyzują przepisy ustawy o odpadach.[3][4]

Powyższe kryteria wskazują, że wytwórcy odpadów innych niż niebezpieczne w ilości do 5 ton rocznie, nie mają obowiązku uzyskania żadnej z ww. decyzji oraz nie muszą przedkładać informacji o wytworzonych odpadach oraz o sposobach gospodarowania nimi. Nie znaczy to jednak, że są oni zwolnieni z realizacji obowiązków nałożonych na posiadaczy odpadów. Istotne jest również, że wytwarzanie nawet najmniejszej ilości odpadów niebezpiecznych zobowiązuje wytwórcę co najmniej do złożenia informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobach gospodarowania nimi.

Poza wyżej wymienionymi czynnościami formalno-prawnymi należy zwrócić uwagę, że wytwórca odpadów staje się ich pierwszym posiadaczem. Obowiązki posiadacza odpadów również znalazły swoje miejsce w przepisach ustawy o odpadach. Najważniejsze z nich dotyczą prowadzenia ewidencji odpadów oraz przekazywania wytworzonych odpadów wyłącznie uprawnionym do tego podmiotom.

Posiadacz odpadów jest obowiązany do prowadzenia ich ilościowej i jakościowej ewidencji zgodnie z katalogiem odpadów[5]. Ewidencję odpadów prowadzi się przy zastosowaniu dwóch dokumentów: karty ewidencji odpadów oraz karty przekazania odpadu. Trzeba również nadmienić o corocznym obowiązku sporządzania i przekazywania właściwemu marszałkowi województwa zbiorczego zestawienia danych o ilości wytwarzanych odpadów oraz o sposobach gospodarowania nimi.

Szczegółowe informacje dotyczące sposobu oraz formy prowadzenia ewidencji odpadów reguluje ustawa o odpadach wraz z jej aktami wykonawczymi[6].

Zawarta w ustawie o odpadach definicja wytwórcy odpadów może być w wielu przypadkach przyjazna dla przedsiębiorców. Jej brzmienie umożliwia m.in. zlecanie przedsiębiorcom określonego rodzaju usług podmiotom zewnętrznym, zwalniając zleceniodawcę ze wskazanych w przepisach obowiązków "wytwórcy" oraz "posiadacza" odpadów.


[1]Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz.U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251, z późn. zm.)

[2] Zgodnie z definicją z ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. 2004 nr 173 poz. 1807, art. 4 z późn. zm.) Przedsiębiorcą jest: 1. osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. 2. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej.

[3] Art. 17, art. 18-24 ustawy o odpadach

[4] Szczegóły dotyczące uzyskania pozwolenia na wytwarzanie odpadów, decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami niebezpiecznymi oraz przedłożenia informacji o wytwarzanych odpadach można również znaleźć w zamieszczonym na stronach internetowych Ministerstwa Środowiska poradniku pt. "Wydawanie decyzji administracyjnych w obszarze gospodarki odpadami"

(http://www.mos.gov.pl/odpady/wydawanie_decyzji/index.html)

[5] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów środowiska (Dz.U. Nr 112, poz. 1206)

[6] Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 14 lutego 2006 r. w sprawie wzoru dokumentów stosowanych na potrzeby ewidencji odpadów (Dz.U. Nr 30, poz. 213), rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 25 maja 2007 r. w sprawie zakresu informacji oraz wzorów formularzy służących do sporządzania i przekazywania zbiorczych zestawień danych (Dz.U. Nr 101, poz. 686).